In de rubriek Uitgelicht laten we regelmatig een Koploper, partner of lid van ons Koploperteam aan het woord. Wie zijn ze, wat beweegt ze en wat hebben ze met het Koploperproject? Zijlstra Beroepskleding BV in Franeker deed mee aan het Koploperproject Noordwest Friesland, van 2020 tot 2021. Aan het woord is Wesley van Wilpe, supply chain manager bij Zijlstra. Wesley vertelt over zijn ervaringen met het Koploperproject en de duurzame stappen die sindsdien bij het bedrijf zijn gezet. Ik heb samen met Femke het stokje overgenomen van Robert Veltman. Hij was destijds accountmanager bij Zijlstra Beroepskleding en is tegenwoordig succesvol zelfstandig ondernemer als eigenaar van Veltman vloeren. Naast zijn functie als accountmanager was hij aanjager van het Koploperproject gemeente Waadhoeke. Hij had met veel enthousiasme lokale ondernemers bij elkaar gebracht met als doel samen te werken aan maatschappelijk verantwoord en duurzaam ondernemen. Met zijn vertrek als werknemer van Zijlstra Beroepskleding werd mij gevraagd om of ik mij bezig wilde houden met een duurzaamheidsproject. In het begin was ik zeer sceptisch. Duurzaamheid heeft mij altijd geïnteresseerd, maar de greenwashpraktijken van veel landelijke en wereld organisaties zorgde destijds voor negatieve gevoelens bij de woorden “maatschappelijk verantwoord ondernemen”. De kritische blik vanuit DZyzzion en vanuit de overige deelnemers wekte mijn interesse. Zouden wij als kritische nuchtere Friezen verandering te weeg kunnen brengen? ​ Tijdens de diverse meetings leerden we van elkaar. Veel kennis bestaat al maar wordt simpelweg niet (genoeg) gedeeld. We kwamen er samen achter dat we ondanks de verschillen veel gemeen hebben. Dankzij de slimme tools zoals de Milieubarometer kregen we een mooi overzicht van onze CO2-uitstoot, kansen en risico's. Ook hebben we dankzij het Koploperproject geleerd zaken beter vast te leggen. Binnen Zijlstra hadden we al veel stappen genomen die wij als “normaal” zagen. Dit deden we gewoon, zonder er bij na te denken. We hebben geleerd onze successen te delen en zo elkaar te blijven inspireren. Allereerst hebben we de “low hanging fruit” geplukt. Praktisch betekende dit de inrichting van onze eigen milieustraat, de aanschaf van ons eerste elektrische voertuig en het opvragen van offertes voor zonnepanelen. Maar ook nu, een paar jaar na onze deelname aan het Koploperproject, plukken wij nog de vruchten. Sinds mei 2023 zijn wij in het bezit van een zilveren EcoVadis medaille. Hiermee behoren we tot de top 8% van alle beoordeelde bedrijven wereldwijd binnen onze branche. Dit is een resultaat waar we trots op zijn. EcoVadis is een onafhankelijke partij die toetst op alle vlakken van MVO. Er wordt niet alleen gekeken naar het milieu, maar ook naar arbeids- en mensenrechten, ethiek en duurzame inkoop. EcoVadis gebruikt dezelfde fundamenten als de internationale normering ISO26000. De Milieubarometer wordt nog jaarlijks door ons bijgewerkt en is de basis van ons MVO beleid. Afgelopen maand is ons pand aan de Wieken 14 volledig voorzien van zonnepanelen en het stuk land naast het pand word momenteel omgetoverd tot pluktuin. Joop Zijlstra (directeur) heeft de Lions Club toestemming gegeven om deze pluktuin aan te laten leggen. Die wordt in samenwerking met Empatec Groen (sociale werkplaats), een Imker uit Tzum en het AMS (scholengemeenschap) aangelegd. Op deze wijze dragen alle partijen bij aan een groen initiatief en zorgen ze samen voor een inclusieve maatschappij. ​ Lions Club Harlingen (Tjerk Hiddes) beheert het project. Zijlstra Beroepskleding faciliteert de grond. Empatec onderhoudt de tuin. Het AMS zet een lesprogramma op voor haar leerlingen. De imker zal zijn bijen hier kunnen houden en, naast het stukje educatie, honing verkopen. De opbrengst van de bloemen wordt geschonken aan een goed doel. Dit zijn slechts een paar voorbeelden van de vele stappen die we sinds onze deelname aan het Koploperproject hebben gezet. ​ Samengevat zijn we trots dat we mee hebben gedaan met het Koploperproject. Dit was de start voor onze duurzame toekomst. Heb je vragen naar aanleiding van bovenstaande testimonial? Stel ze gerust via wesley@zijlstraberoepskleding.nl. Wil je met jouw bedrijf, net als Zijlstra Beroepskleding ook praktische hulp bij duurzaam ondernemen en daarbij samenwerken en leren van andere bedrijven? Binnenkort start een nieuw Koploperproject in de gemeente Waadhoeke. Ook bedrijven uit omliggende gemeenten kunnen meedoen. Lees hier meer.

Het Koploperproject Stad & Ommeland is uit de startblokken! Maandag 26 juni waren de tien kersverse Koplopers neergestreken in het in 2020 uitgeroepen “mooiste dorp van Nederland” namelijk Winsum (GR). Met tien deelnemende bedrijven waren we vroeg uit de veren voor een ontbijt bij Marenland Recreatie. Nadat de wethouders Eltjo Dijkhuis (Gemeente Het Hogeland) en Mirjam Wijnja (Gemeente Groningen) het project het startsein gaven ging de voorstelronde van start. De groep werd door Sanne Marissen meegenomen naar het moment dat zij zelf meedeed aan het Koploperproject namens het accountantskantoor Harrier. Ze deelde haar ervaringen en presenteerde in een aantal sheets de ontwikkelingen die het bedrijf inmiddels heeft doorgevoerd nadat het in 2019 de Koploperprijs won. Ook vertelde ze over het nieuwe bedrijf Zero CO2, dat een spin-off is van het Koploperproject. Vervolgens vulden de deelnemers de DuOn-quickscan in, een sterk verkorte versie van de volledige DuOn-Scan die onderdeel uitmaakt van de nulmeting die binnenkort bij de Koplopers wordt uitgevoerd. De quickscan bevat vijfentwintig vragen met betrekking tot Proces, Behoorlijk bestuur, People, Planet en Profit. Je geeft de vragen een score van 1 t/m 5 en vervolgens rolt er een niveau uit. Een aantal bedrijven kwam uit op het niveau beginner en middenmoter, de meeste waren gevorderde en een enkeling kwam uit op koploper. Een mooie gevarieerde groep, zodat we nog veel van elkaar kunnen leren en elkaar kunnen inspireren. Na een introductie van Jaap de Vries over ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid en duurzaam ondernemen, plus een uitleg over het Koploperproject, kregen we een rondleiding door Marenland en konden we nog even genieten van een vaartochtje in fluisterbootjes door het mooie Winsum. Zo is samenwerken aan duurzaam ondernemen niet alleen nodig en leerzaam, maar ook leuk! We gaan de komende negen maanden met elkaar werken aan het zetten van de volgende duurzame stappen. Bijna 500 Koplopers in heel Nederland gingen deze groep voor met het doorlopen van het traject. Dat we juist de combinatie hebben kunnen vinden tussen de stad Groningen en gemeente Het Hogeland maakt deze editie uniek. Ondernemers vanuit verschillende branches en sectoren vormen samen een groep met dezelfde missie, de wereld een stukje mooier achterlaten! De deelnemers zijn iWink Groningen, ESA Trucks, Marenland Recreatie, Frans Muller Benelux, New Nexus, P&P Projects, De Caenerij, Adventurenpark Waddenfun, Schierzicht en Stichting Alae DoeZoo. Het project wordt van harte ondersteund door de gemeente Groningen, gemeente Het Hogeland, Groningen Werkt Slim en mede mogelijk gemaakt door de provincie Groningen. De nieuwe Koplopers worden begeleid door Jaap de Vries (DZyzzion), Ada Kruiter (CirculairActief), Reina Boels (Rein Advies) en Sanne Marissen (Zero CO2). Ben je enthousiast geraakt over het Koploperproject en zou dit ook voor jouw organisatie een mooie stap zijn? Er zijn nog een paar plekken vrij. Aanmelden is nog mogelijk tot 1 augustus!

Na de kickoff op 24 januari en een tussentijdse informele meeting, kwamen de deelnemers aan het Koploperproject Overijssel bij elkaar om de nulmetingen met elkaar te delen. De workshop vond plaats bij de Nederlandse vestiging van Aebi Schmidt in Holten. Esther Jansen van WMKB en lid van het Koploperteam Overijssel opende de workshop en gaf een toelichting op het programma, waarna Jaap de Vries een samenvatting presenteerde van de uitkomsten van de Milieubarometer voor voor de deelnemers is opgesteld. In een serie grafieken liet hij de opbouw van de CO2-footprint van de deelnemers zien, met diverse kengetallen op het gebied van energie, mobiliteit en afval. Dat gaf veel inzicht in de overeenkomsten en verschillen. Aansluitend gingen de Koplopers in twee groepen uiteen om de uitkomsten van de nulmeting (DuOn-Scan en Milieubarometer) aan elkaar te presenteren en ervaringen te delen. Een greep uit de bevindingen: Het Duurzaamheidsprofiel dat aan de hand van de DuOn-Scan is opgesteld, geeft goed inzicht in de sterke punten en de verbeterpunten per bedrijf. De meeste Koplopers zijn al aan de slag gegaan met het maken van een selectie uit de concrete aanbevelingen die in het profiel staan. Het Milieubarometerverslag maakt de meetbare milieuprestaties en de CO2-footprint inzichtelijk en laat goed zie waar de meeste impact kan worden behaald. Veel Koplopers zijn begonnen om draagvlak te creëren binnen het bedrijf. Het helpt om het persoonlijk te maken en te betrekken op de toekomst van de kinderen, geeft Herman Vis van BKAlu aan. De medewerkers van Robertpack zijn samen naar een interactieve voorstelling van 'Het huis van Sarah' geweest en dat maakte veel indruk. Door inkoop van groene stroom uit Nederland kunnen veel bedrijven hun CO2-footprint fors verlagen. Dat was voor een aantal Koplopers toch nog een eyeopener. Uitbesteed goederenvervoer was ook een onderwerp van gesprek. Dit valt weliswaar onder de scope 3 emissies, maar toch willen de Koplopers er wel iets mee doen. Dit begint toch met een goed gesprek met de transporteurs. Wellicht kan de logistiek slimmer of kunnen retourstromen worden gecombineerd. Mogelijk biedt de transporteur ook mogelijkheden voor het gebruik van HVO of zelfs elektrische vrachtwagens. Circulair ondernemen staat in vergelijking met de energietransitie nog wat aan het begin, maar toch is er bij de Koplopers al veel aandacht voor. Zo is Gerard Bosman van Aberson nu bezig om restanten van serviezen Kringloop Zwolle te gebruiken als grondstof voor bakstenen, terwijl ze anders vaak in wegconstructies worden gebruikt. De hoeveelheden zijn zo groot, dat er een aanzienlijke hoeveelheid bakstenen kunnen worden gemaakt, waarvan 20% bestaat uit 'servies-recyclaat'. Dat scheelt weer veel ruwe grondstoffen. Ook Euromouldings heeft ambities op dit gebied en wil nog dit jaar van 11% naar 15% recyclede grondstoffen. Kleine ingrepen kunnen soms veel milieuwinst opleveren, zo vertelde Clint Swager van IJssel Technologie. Door te controleren op persluchtlekkages is daar fors bespaard op energiekosten en daarmee de CO2-uitstoot. De impact op duurzaamheid ligt niet alleen in je eigen bedrijf, maar vaak juist ook in de keten. Zo werkt IJssel Technologie onder meer voor Tata Steel. Door daar processen slimmer in te richten worden grote besparingen gerealiseerd op energie. De Koplopers werden zich ook meer bewust van duurzaam inkopen. Inkopers zijn vaak opgeleid om zo goedkoop mogelijk in te kopen, binnen de gestelde kwaliteitseisen. Duurzaamheid telt daarin vaak niet mee. De Koplopers willen dat graag veranderen. Dat is overigens niet altijd makkelijk, vooral in sectoren waarin de marges erg klein zijn, zoals in de bouw. Na een plenaire terugkoppeling van beide groepen, gaf Jaap de Vries uitleg over de vervolgstappen. Alle Koplopers gaan nu prioriteiten aanbrengen in alle aanbevelingen en deze verwerken in een praktische Duurzaamheidsagenda, zodat duurzaam ondernemen een continu verbeterproces wordt, in plaats van allerlei losse acties. Na de zomer worden deze plannen weer in de groep gedeeld. Tot slot kregen we een bijzonder interessante rondleiding door de bedrijfshal van Aebi Schmidt, fabrikant van sneeuwschuivers, veegmachines en allerlei ander materieel. Het Koploperproject in Overijssel is een samenwerking tussen WMKB en DZyzzion. De Koplopers worden inhoudelijk begeleid door Esther Jansen van WMKB, Harry Mengers (zelfstandig adviseur) en Jaap de Vries van DZyzzion. Het project wordt financieel mede mogelijk gemaakt door de provincie Overijssel.

De tweede nieuwsbrief van het Koploperproject is uit! Vol nieuws van en voor Koplopers in duurzaam ondernemen. Lees 'm hier online. Wil je op de hoogte blijven, schrijf je dan even in op onze nieuwspagina. Veel leesplezier! Jaap de Vries, namens het hele Koploperteam NL

In de rubriek Uitgelicht laten we de komende tijd regelmatig een Koploper, partner of lid van ons Koploperteam aan het woord. Wie zijn ze, wat beweegt ze en wat hebben ze met het Koploperproject? Ditmaal spreken we met Marije Boersma, een spontane en goedlachse Friezin, die duurzaamheid echt in haar genen heeft. Ze is al een paar jaar betrokken als adviseur bij de Koploperprojecten in Friesland. Veel leesplezier! Wie is Marije Boersma? Mijn naam is Marije, geboren in 1987, mem van Wald. Geboren en getogen in Friesland en afkomstig uit een ondernemersfamilie, komt mijn eigen bedrijf COtweeNEUTRAAL niet helemaal uit de lucht vallen. Met werkervaring bij Triodos Bank, een installatiebedrijf en een adviesbureau, ben ik vanaf zomer 2021 actief vanuit mijn eigen bedrijf. Naast verduurzaming ben ik ook actief in coaching met paarden en in mijn vrije tijd mag ik graag paardrijden, hardlopen en lekker buiten zijn met familie en vrienden. Wat heb je met duurzaam ondernemen? Vanuit mijn opvoeding heb ik al geleerd om met respect met elkaar om te gaan en toen ik bij Triodos ging werken in 2014 ging er pas echt een (duurzame) wereld voor me open. Ik raakte volledig in de ban van duurzaamheid en heb rond die periode ook mijn eigen leven onder een vergrootglas gehouden: hoe duurzaam was ik zelf eigenlijk? Het zette me aan het denken en ik kwam in die periode in aanmerking met stichting Klimaatgesprekken, die me hielpen de wereld rondom klimaatverandering beter te begrijpen. Wat is je persoonlijke missie? Ik zet me in om bedrijven en overheden te helpen zo duurzaam mogelijk te worden. Dit gaat van het aardgasvrij worden van een woonwijk tot het verduurzamen van MKB in het Koploperproject. Dit komt met name uit een zorg voor de aarde: het doet me verdriet dat de balans tussen geven en nemen van mensen op deze wereld zo uit balans is en dat zo weinig oog hebben voor alle elementen (bijv. schoon water, schone lucht, etc.) en de effecten van onze huidige leefstijl. Door me in te zetten voor verduurzaming, heb ik het gevoel dat ik bijdraag aan een wereld die meer in balans is, voor nu en later, voor hier en daar. Het werken voor overheid en MKB biedt mij een goede afwisseling tussen abstract en concreet en de lange en korte termijn. Ik haal er veel voldoening uit als ik resultaat zie, van inzicht tot echt concrete stappen richting een duurzamere toekomst. Wat inspireert je aan het Koploperproject? Dat het tastbaar resultaat oplevert en dat ik hiermee bijdraag aan verduurzaming van mijn eigen regio. Ik vind het fijn om met ondernemers in gesprek te zijn over het thema duurzaamheid in de breedste zin en in het project de ruimte en vrijheid te hebben om echt maatwerk te leveren en met actuele uitdagingen en kansen aan de slag te zijn. We volgen vaste onderdelen, maar ik hoor en leer elke keer weer iets nieuws, wat ik weer kan delen met andere Koplopers en de adviseurs. Wat doe je zelf aan duurzaamheid? Veel! Ik heb mijn eigen leven behoorlijk langs een duurzame lat gelegd en ben erg bewust bezig met duurzaamheid. Zo rij ik sinds 2021 elektrisch (en laad dan met name op groene, lokale stroom), pak regelmatig het OV, eet vega en ook regelmatig vegan, koop bij de kringloop en bijv. Sinterklaas of verjaardagscadeautjes via Marktplaats, koop mijn boodschappen lokaal, uit het seizoen en zo veel mogelijk zonder verpakking (ik ben ook actief voor Zero Waste Nederland), ik probeer oude kleding een 2e leven te geven door er bijv. slingers van te (laten) maken en kleding voor mijn zoontje. Ik verwerk mijn GFT resten tot bokashi en ben actief bezig met water- en energiebesparing. Ook meet ik mijn eigen CO2 uitstoot en compenseer die volledig, o.a. door bij elke nieuwe opdracht of verlenging een stel bomen te planten via Trees for All. Dit levert mij niet alleen CO2 compensatie op, maar zorgt ook voor bewustwording bij opdrachtgevers. Er is vast nog van alles wat ik nu even vergeet en ik doe het ook echt niet allemaal perfect, maar ik ben er wel erg bewust mee bezig 😊

Al meer dan dertien jaar werken we keihard - samen met een groeiende groep enthousiaste adviseurs plus vele lokale partners als gemeenten, ondernemersverenigingen en duurzaamheidsnetwerken - aan toekomstbestendige bedrijven en organisaties. Die dragen samen bij aan het versterken en leefbaar houden van de regio's. We zijn begonnen in één gemeente in Friesland en hebben inmiddels al meer dan 50 Koploperprojecten uitgevoerd in vele provincies, met groepen van gemiddeld 10-12 deelnemende (vooral MKB) bedrijven en andere organisaties als gemeenten, scholen en zorginstellingen. Door van het project en van elkaar te leren is duurzaam ondernemen bij hen in een stroomversnelling gekomen. Op hun beurt hebben de deelnemers weer hun medewerkers en andere bedrijven geïnspireerd om te verduurzamen: klimaatneutraal, circulair en inclusief. Wat zou het mooi zijn als we als kroon op ons werk ook de Duurzame Dertig verkiezing zouden winnen! Een verkiezing voor mensen en bedrijven met een hart voor duurzaamheid, georganiseerd door Dagblad van het Noorden, de Leeuwarder Courant en het Friesch Dagblad, in samenwerking met Noord-Nederland verdient Circulair. In de komende dagen krijgen alle dertig genomineerden een plekje in de etalage van de dagbladen. Op donderdag 6 juli is de prijsuitreiking op een inspirerende zomeravond in de Sluisfabriek in Drachten. Het Koploperproject duurzaam ondernemen is hiervoor genomineerd! Je kunt hier op ons stemmen. Heel veel dank voor jouw stem!

Zoals we al eerder schreven, werken we samen met de Hanzehogeschool Groningen aan het opzetten van een alumni-netwerk voor Koplopers: Het Koploper Alumni Netwerk Noord-Nederland: Een exclusief platform, waarin deelnemers aan de Koploperprojecten ook na afloop van het project van elkaar kunnen blijven leren, elkaar scherp houden en samen kunnen werken. Dit bouwen we geleidelijk op, al naar gelang de behoeften van de Koplopers. Na een paar succesvolle eerste kennissessies is nu ook de website online. Bekijk 'm hier! Op 10 oktober in de middag organiseren we een groot event, waarop Het KANNN officieel wordt gelanceerd en waarop we de 500-ste Koploper in het zonnetje zetten! Reserveer alvast de datum in je agenda en hou de website in de gaten voor meer info.

In de rubriek Uitgelicht laten we regelmatig een Koploper, partner of lid van ons Koploperteam aan het woord. Wie zijn ze, wat beweegt ze en wat hebben ze met het Koploperproject? Marjolein Groot Rouwen van de Hanzehogeschool is lid van het projectteam van Het Koploper Alumni Netwerk Noord-Nederland (Het KANNN). Zij ging in gesprek met Harrie Hoek van Stichting Museum Menkemaborg. De Menkemaborg is een kasteelmuseum in Uithuizen. Samen met een aantal andere bedrijven uit gemeente Het Hogeland hebben ze in 2022 meegedaan aan het Koploperproject. Dit project wordt uitgevoerd in samenwerking met de Provincie Groningen en gemeente Het Hogeland. Binnenkort start een nieuw project 'Stad & Ommeland' met bedrijven uit Het Hogeland en de gemeente Groningen. Kan je iets vertellen over De Menkemaborg? De Menkemaborg, het mooiste kasteel van Noord-Nederland, is een ‘steenhuis’ uit de 14e eeuw. Door de jaren heen is de Menkemaborg vergroot en in 2021 is de eeuwenoude herenboerderij Huize Tocama (ook bekend als Tocamaheerd) aan de overkant van de weg aangekocht. Er hangt een mooie expositie. Het grootste deel daarvan is van het Groninger Museum. Naast de Menkemaborg staat ‘t Schathoes. Vroeger was dit de plaats voor de koeien, trekpaarden en varkens. Tegenwoordig is bijna het hele Schathoes ingericht als café-restaurant.. Waarom wil de Menkemaborg maatschappelijk ondernemen?? De negatieve gevolgen van de klimaatverandering zijn bij de Menkemaborg jammer genoeg direct zichtbaar. De ruim 750 bomen om de Menkemaborg heen hebben het moeilijk. Dit komt door de hoge leeftijd van de bomen in combinatie met verdroging van de grachten door onvoldoende neerslag. Dit probleem is helaas niet nieuw. In de afgelopen vijf jaar stond het water in de grachten veel te laag. Energie speelt natuurlijk ook een belangrijke rol. De kosten rijzen de pan uit. We willen natuurlijk het liefst nul op de meter en daarnaast ook CO2 reduceren, maar we hebben te maken met zeer oude panden die niet zijn geïsoleerd. Hierdoor hebben we enorme energielasten, zeker met de huidige prijzen. Welke concrete stappen voor verduurzaming hebben jullie ondernomen? We hebben onze bomen laten onderzoeken met een Visual Tree Assessment. Aan de hand van het rapport gaan we in kaart brengen wat de kosten zijn voor herstel van de bomen. Hier willen we inwoners uit de regio ook bij betrekken. Door een bomenfonds te openen kunnen inwoners hieraan bijdragen. Ook willen we kijken naar subsidiemiddelen om de tuin te herstellen. Tegen welke uitdagingen loop je aan bij verduurzaming? Op dit moment is het tekort aan water in droge perioden het grootste probleem. Het terrein wordt niet gevoed door een natuurlijke waterbron. De te lage waterstand heeft niet alleen gevolgen voor de historische tuin, maar ook voor het fundament van de Menkemaborg en dus de toekomstbestendigheid van de gebouwen. We willen graag groene energie opwekken. Bij de Menkemaborg zijn de mogelijkheden daarvoor beperkt. Ook ‘t Schathoes kan niet zomaar vol gelegd worden met zonnepanelen. Het zijn monumenten en daarvoor zijn er voorschriften. We willen dus onderzoeken welke structurele verduurzamingsmaatregelen we kunnen nemen binnen de voorwaarden van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed. Om de investering voor verduurzaming te kunnen betalen, moeten we nog met subsidiegevers en fondsen spreken over ondersteuning van dit plan. Wat zijn jullie ambities met betrekking tot duurzaamheid? We hebben nog veel te doen en hebben zeker een lijstje met ambities. We kunnen hierover beter communiceren. Informatie over onze MVO-doelen is op dit moment beperkt. We werken aan een nieuwe website en daar wordt een apart deel ingericht voor verduurzaming en het MVO-beleid van de Menkemaborg. Momenteel zijn we druk bezig met de ontwikkeling van de Tocamaheerd. De kennis die we hebben opgedaan over duurzaamheid tijdens het Koploperproject kunnen we hierbij goed gebruiken. Met dit project worden twee belangrijke doelen nagestreefd. In de eerste plaats willen we de toeristische aantrekkingskracht versterken. We willen het Werelderfgoed Waddengebied promoten door een 12 meter lange expositiewand. Er komen nieuwe wandel- en fietsroutes in de omgeving en we realiseren een kinderspeeltuin die ook geschikt is voor kinderen met een beperking. Het tweede doel van Tocamaheerd is het versterken van de regionale educatieve infrastructuur. We gaan verschillende sociale ondernemingen inzetten die leerlingen gaan opleiden, zowel in het groen als in de horeca. Op de langere termijn zullen er continu mogelijkheden blijven voor het volgen van praktijkopleidingen in het groen en de horeca. Hiervoor zijn we samenwerkingen aangegaan met alle MBO-scholen in de provincie Groningen en verschillende organisaties voor mensen met afstand tot de arbeidsmarkt. Ook willen wij als museum graag onze bijdrage leveren aan de verdere ontwikkeling van Tocamaheerd met een nieuwe museumwinkel en expositieruimte. Hier kunnen vrijwilligers en mensen met afstand tot de arbeidsmarkt werkervaring opdoen en een maatschappelijke bijdrage leveren. Bij Tocamaheerd is een plan opgesteld om groene energie op te wekken d.m.v. een zonnepark. Dat kan op een zonneweide, maar ook met doorzichtige panelen als overkapping van de parkeerplaatsen en een deel van de kwekerij en de kas. Een deel van deze groene energie kan via de postcoderoosregeling ook beschikbaar komen voor de Menkemaborg en ‘t Schathoes. Wat heeft het Koploperproject jullie gebracht? We kwamen tot de conclusie dat we eigenlijk al meer aan maatschappelijk verantwoord ondernemen deden dan we dachten. Denk aan de stappen die we hebben ondernomen met de bomen in onze tuinen, maar ook hoe we omgaan met de mensen die betrokken zijn bij de Menkemaborg. Wij betrekken mensen met afstand tot de arbeidsmarkt, maar we werken ook veel samen met scholen in de regio. Tijdens het Koploperproject was het erg waardevol om ervaringen en kennis te delen. Je komt op nieuwe ideeën die we zelf kunnen toepassen. Zo hebben we kennis gemaakt met de techniek van infrarood-onderzoek om warmtelekken op te sporen. Dit willen we gaan uitvoeren als start voor de verduurzaming van de Menkemaborg en ‘t Schathoes. Op basis van de uitkomst willen we kijken welke korte termijn maatregelen wij kunnen nemen om energieverlies te compenseren, zonder negatieve impact op het monument. Wat verwacht je van Het KANNN? Ik ben bij de tweede kennissessie geweest over het verduurzamen van het kantoorgebouw bij Ultraware in Assen. Dit was een nuttige sessie. We gaan kijken wat we hier zelf mee kunnen. Ik hoop dat Het KANNN kennissessies blijft bieden waarvan we ideeën kunnen opdoen die we zelf direct kunnen toepassen. Misschien kan één van de volgende sessies gaan over hoe je het best energie op kan slaan, bijvoorbeeld met accu’s. Ook vind ik het opslaan van warmte een interessant onderwerp. Ik hoop dat Het KANNN hier een bijdrage aan kan leveren. Ik wil graag op de hoogte blijven van innovatieve ideeën om verder duurzaam te kunnen ondernemen. Het KANNN Wil je meer weten over het alumninetwerk voor Koplopers, kijk dan hier.

In de rubriek Uitgelicht laten we regelmatig een Koploper, partner of lid van ons Koploperteam aan het woord. Wie zijn ze, wat beweegt ze en wat hebben ze met het Koploperproject? Marjolein Groot Rouwen van de Hanzehogeschool is lid van het projectteam van Het Koploper Alumni Netwerk Noord-Nederland (Het KANNN). Marjolein ging dit keer in gesprek met Wim en Björn Buss. Buss Ontwerp & Inrichting is gespecialiseerd in projectinrichting. Samen met een aantal andere bedrijven heeft Buss in 2017 meegedaan aan het Koploperproject in de gemeente Westerkwartier. Kunnen jullie iets vertellen over Buss Ontwerp & Inrichting? Sinds 1997 timmeren Wim en Ilona, samen met hun beide zoons, aan de weg met Buss. Zelfs nu Buss Ontwerp & Inrichting 18 fte heeft, blijft de onderneming groeien. “De fabriek draait op volle toeren en we zijn alweer uit ons jasje gegroeid. Plannen, ontwerpen en de goedkeuring van de Gemeente zijn klaar om een verdere uitbreiding te realiseren,” vertelt Wim. Een geïsoleerde loods van nog eens 800 m2 staat eraan te komen. Begin dit jaar heeft hij het stokje overgedragen aan zijn zoons Björn en Patrick. Buss biedt interieurinrichting, voor kantoren, scholen, sportkantines, ontvangstruimtes, zorginstellingen en dentale praktijken “We pakken hierbij elk aspect van het project op, indien nodig zelfs de complete verbouwing.” Hoe hebben jullie duurzaamheid structureel opgenomen in jullie organisatie? “Duurzaamheid maakt op verschillende manieren deel uit van ons werk, maar de opvallendste noemen wij gezondheidsmanagement. Wij vinden beweging erg belangrijk, voor onszelf en voor onze klanten. Bij ons op kantoor vind je ook overal zit/statafels. Niet alleen als bureau, maar ook om te vergaderen. Een mens heeft behoefte om regelmatig te variëren in houding. We creëren bewust multifunctionele ruimten waar bijvoorbeeld ook loungebanken staan, centrale koffie corners enz. We werken aan hybride kantoorsystemen. Door COVID is het nog duidelijker geworden dat medewerkers op een prettige en efficiënte manier moeten kunnen werken. Thuiswerken kan daarbij een belangrijke bijdrage leveren. Het is bovendien duurzaam, omdat het leidt tot minder verkeer, minder files en dus minder uitstoot. Binnenkort organiseren we hier op locatie een sessie over hybride werken voor klanten en belangstellenden. Het gaat om beleving en sfeer waarbij het creëren van ontmoetingsruimten een belangrijk aspect is." Welke concrete stappen hebben jullie genomen om te verduurzamen? “Ons pand bestaat uit verschillende delen. Die zijn 100, 75, 40 of 25 jaar oud. Sinds afgelopen zomer zijn we volledig van het gas af en energieneutraal. De kern is isolatie, isolatie en nog eens isolatie! Daarnaast hebben we geïnvesteerd in totaal 15 warmtepompen en 300 zonnepanelen - een investering van rond de 350.000 euro. We verwachten een terugverdientijd van 6 jaar.” Een ander aandachtspunt zijn de afvalstromen vanuit de fabriek. We scheiden afval nu gestructureerd: papier, karton, spaanplaat en hout. “Ook aan de inkoopzijde verduurzamen wij. Pvc uit China zullen we bijvoorbeeld niet zomaar inkopen, hoewel het daar veel goedkoper is. Wij en onze klanten vinden het steeds belangrijker dat de producten en diensten die wij leveren, duurzaam zijn. Fabrikanten en leveranciers zullen ook bij ons een duurzaamheidslabel moeten kunnen overleggen. Wij hebben bijvoorbeeld en mede daardoor het EcoVadis label mogen ontvangen. Een duurzaamheidsrapport dat alles zegt over je bedrijf als het gaat om duurzaam ondernemen." Tegen welke uitdagingen loop je aan? “Het grootste knelpunt is de aansluiting bij Enexis. We hadden vooraf gevraagd of we energie konden terugleveren. Ja hoor, dat kon. Toen wij klaar waren met onze duurzaamheidsslag en de zonnepanelen er ook oplagen, bleek het toch niet te kunnen. Dat was een flinke tegenvaller, waar we behoorlijk van baalden. We zijn nu in gesprek met Enexis om te kijken war onze mogelijkheden liggen. Een lastig traject." Wat zijn jullie duurzame ambities? “We hebben diverse ambities op het gebied van duurzaamheid. Een heel praktische wens is om meer groen om ons heen te hebben. Mooie planten op kantoor dus! Verder willen we het hybride werken nog verder ontwikkelen en uitzetten in de markt. We gaan meerdere aspecten van de inkoop en circulariteit van producten onder de loep nemen. We willen de uitstoot van ons wagenpark verminderen. Als eerste stap hebben we recent een laadpaal op de parkeerplaats laten installeren. Een andere grote wens is om ons keurmerk te upgraden. Momenteel hebben we van het EcoVadis keurmerk de zilveren medaille. Onze ambitie is om de gouden medaille te krijgen.” Op de website van Buss vind je nog meer info over duurzaamheid. Wat heeft het Koploperproject jullie gebracht? “Het Koploperproject is een mooi platform om echt werk te maken van duurzaamheid. Het voordeel van een groep is dat je samen bekijkt wat je kunt doen. Je kunt informatie halen en brengen. Delen betekent vermenigvuldigen. Het delen van kennis en ervaringen is erg waardevol. Je kunt elkaar versterken, helpen, ondersteunen en advies geven. Dankzij deze groep hebben wij diverse stappen gezet op het gebied van duurzaamheid. Zo hebben we ledverlichting, warmtepompen, zonnepanelen & isolatie laten installeren. Het Koploperproject heeft bij ons een sneeuwbaleffect gecreëerd. Door deze stappen te zetten, zijn we nu energieneutraal. Tot slot kunnen we zeggen dat wij een echte Koploper zijn!” Wat verwacht je van Het KANNN? “Het KANNN is een prachtig initiatief. Iets wat ik jaren geleden al in mijn hoofd had zitten. Het is belangrijk om elkaar/ondernemers op de hoogte te blijven brengen van de nieuwste ontwikkelingen, zodat je kunt blijven verduurzamen. Dit geldt niet alleen voor ons, maar ook voor de andere Koplopers. Delen is vermenigvuldigen. We willen graag aansluiten, zelfs als bestuurslid, want wij hebben daar de nodige ervaring mee. Samenwerken en afspraken maken met partijen, waar iedere ondernemer gebruik van kan maken. Een platform creëren waar iedere ondernemer zijn voordeel mee kan doen. En daarnaast gewoon gezellig samenzijn. Netwerken zit ons in het bloed. Essentieel is dat je elkaar weet te vinden. Dat je je ervaringen onderling deelt en inspiratie opdoet die je zelf weer kunt toepassen. Het doel is dat er een sneeuwbaleffect ontstaat, dat je je samen met andere (alumni) Koplopers verder kunt ontwikkelen in duurzaam ondernemen.” Het KANNN Wil je meer weten over het alumninetwerk voor Koplopers? Kijk dan hier.

De transitie naar emissieloos vervoer kent veel uitdagingen. Daarover spraken 33 alumni-Koplopers gisteren tijdens de Het KANNN beter sessie. De vraag “Hoe kan ik mijn mobiliteit slim verduurzamen?”, van Koploper Rob Gulmans, zorgde voor mooie gesprekken en discussies. “We gaan van een situatie die niet meer werkt, naar een situatie die nog niet (helemaal) werkt”, aldus dagvoorzitter Kyra Luijters. En dat betekent lastige keuzes. “wat is de toekomst: elektrisch, waterstof of wat anders?” en “wat is vanuit de ondernemer gezien nu de meest slimme oplossing?” waren enkele van de vele vragen die gesteld werden. We doken eerst de inhoud in. Jeroen Horlings , Gilbert Hageman en Jerry Broertjes namen ons tijdens hun presentaties mee in hun visie op toekomstige mobiliteit. Meer dan 40% van de nieuwe auto’s heeft een stekker. Toch denken veel mensen dat elektrisch rijden ook vervuilend is. En natuurlijk is de productie van de auto’s en de accu’s niet zonder impact. Maar deze impact is vele malen lager dan rijden in diesel- en benzineauto’s, legt tech journalist Jeroen Horlings uit. Hij gaat in op een aantal veelgehoorde misverstanden over elektrisch rijden. Zo hoor je vaak “waterstof is de toekomst”. Jeroen legt uit wat voor uitdagingen waterstof kent. Zowel in productie, opslag, distributie, infrastructuur, efficiëntie en kosten. Waterstof zal voor hele specifieke doeleinden zeker een rol spelen in mobiliteit, maar het overgrote deel zal batterij-elektrisch zijn. Een ander misverstand: “accu’s zijn voor vrachtwagens veel te zwaar”. Ook dat blijkt heel erg mee te vallen, omdat veel andere zware componenten niet meer nodig zijn. Ook worden accu’s steeds lichter. Die leveren ook veel voordelen op qua ruimtegebruik en rijgedrag. Vrachtwagens en busjes lopen qua technologie nog achter op personenauto’s. Maar daarin zullen de aankomende jaren flinke stappen gemaakt worden, aldus Jeroen. Er is geen standaard en eenduidig antwoord op wat slim is om je mobiliteit te verduurzamen, want iedere ondernemer heeft zijn eigen verhaal en behoeften. Maar een kijkje in elkaars keuken zorgt voor inspiratie. Daarom delen Gilbert en Jerry wat er op dit gebied speelt bij Friesland Lease en Scania Rinsma. Gilbert vertelt dat bij Friesland Lease ondertussen meer dan 40% van de personenauto’s en 25% van de bedrijfswagens elektrisch is. In 2025 hebben veel steden zero-emissie zones. Dit vraagt dus om actie voor veel bedrijven. De aankomende jaren wordt er daarom een exponentiele groei verwacht. Maar dan ben je er nog niet. Om de mobiliteit slim te verduurzamen gaat Friesland Lease voor: - 100% elektrische auto’s - slim laden op de zaak of thuis - leasefietsplan voor alle medewerkers - belonen van duurzaam en gezond reisgedrag - Vandaag nog voldoen aan CO2-rapportage en CSRD Ook Scania werkt hard aan duurzamer vervoer, vertelt Jerry. Nu al rijden er veel hybride Scania-vrachtwagens, die in de stad overschakelen op elektrisch. Maar ook de eerste 100% elektrische vrachtwagens zijn er al. Ze werken toe naar 4,5 uur rijden, drie kwartier laden en dan weer 4,5 uur rijden. De veranderingen en ontwikkelingen in deze transitieperiode gaan zo ontzettend snel. Veel alumni-koplopers zitten daardoor met vragen. Na de presentaties gingen Jeroen, Gilbert en Jerry ieder met een groep Koplopers de diepte in om samen te discussiëren over deze vraagstukken. Veel vragen over elektrisch vervoer gingen over kosten, tijd en beschikbaarheid van laadcapaciteit. Er zijn nu al veel laadpunten onderweg en er komen er steeds meer bij. Ook worden ze geüpgraded, zodat laden steeds sneller gaat. Dat is een mooie ontwikkeling. De allernieuwste elektrische auto’s kunnen zelfs terugleveren. Prachtig, maar ook dat zorgt weer voor dillema’s. Want tijdens je zakelijke kilometers kun je de accu opladen, die je thuis ’s avonds kunt leegtrekken voor eigen gebruik. Hoe ga je daar mee om? Daar moet allemaal nog weer iets voor bedacht worden. Kortom, nog veel vragen en dat zal in deze transitieperiode ook nog wel even zo blijven. De inhoud en gesprekken tijdens deze sessies waren erg nuttig en hebben veel Koplopers toch weer iets verder geholpen. Een bijzonder geslaagde bijeenkomst dus van Het Koploper Alumni Netwerk Noord-Nederland, die werd afgesloten met een gezellige borrel. Iedereen bedankt voor de aanwezigheid! Wil jij op de hoogte blijven van Het KANNN en aankomende bijeenkomsten en events? Volg Het KANNN op LinkedIN. De Het KANNN beter sessie werd mogelijk gemaakt door Koplopers Quercus Boomexperts, Scania Rinsma, Friesland Lease, DZyzzion en de Hanzehogeschool. Nabrander: na afloop kwam Rob Gulmans nog met dit toepasselijke artikel over elektrisch rijden bij hoveniersbedrijven.

Gisteren kwamen de deelnemers aan het tweede Koploperproject voor de Friese Gastvrijheidssector bij elkaar in De Slotplaats in Bakkeveen om het project met elkaar te evalueren en het daarmee af te sluiten. Het was weer mooi om te zien dat alle Koplopers elk op hun eigen manier concrete stappen zetten om te verduurzamen en elkaar zo inspireren. Met dank aan Hanneke Schmeink van Circulair Friesland voor onderstaand verslagje. Evalueren van het project geeft waardevolle inzichten en verbeterpunten; het project geeft inzicht en zet aan tot een structureel verbeterproces; de veelzijdige sector met veel kleinschalige bedrijven gericht op dienstverlening sluit net niet altijd lekker aan bij methodes en modellen gericht op grotere bedrijven en maakindustrie; met een groep samen leren en elkaar inspireren blijft een groot pluspunt. En dat deden we ook weer tijdens de rondleiding over De Slotplaats, waar Jouke Piet Drijfhout en Mieke Rijnbeek vol passie praten over: de warmte binnenhouden in het pand met luiken en cellulose-isolatie; de verbouwing met hergebruik van elementen en meubilair een tweede leven geven; gebruik en verkoop van producten vanuit een straal van paar km om het bedrijf; de kruidentuin als inspiratiebron voor de menukaart. Wat staat er voor lekkers, wat kan ik er van maken? Tijdens de rondleiding was de chef real time aan het plukken en werden we daarmee aangenaam verrast door smakelijke kunstwerkjes bij de afsluitende lunch. Het smaakt naar meer…. Het Koploperproject voor de Friese gastvrijheidssector is een van de projecten vanuit de vrolijke slagvaardige samenwerking van de partners van het Actieplan Circulaire Gastvrijheidssector: Circulair Friesland, Toerisme Alliantie Friesland, Merk Fryslân en de Provincie Fryslân. De Koplopers werden begeleid door het Koploperteam Friesland: Marije Boersma, Marlies Ballemans en Jaap de Vries.

Vandaag was het Gastvrije Circulaire Congrestival in Leeuwarden met zo’n honderd betrokken partijen uit de provincie. Tijdens de middag werd mooi duidelijk hoe betrokken en actief de sector is; toeristische ondernemers, brancheorganisaties, onderwijs en provincie zetten zich in om de circulaire ambitie in te vullen. Aan het einde van de middag werd de Koploperprijs uitgereikt door gedeputeerde Avine Fokkens. Het Congrestival was vooral gericht op ondernemers uit de gastvrijheidssector. De bezoekers werden getrakteerd op workshops en presentaties met onderwerpen als biodiversiteit, tegengaan van voedselverspilling en ontwikkelmogelijkheden. Toch stond vooral de actieve ondernemer zelf in het middelpunt: er was een groep ondernemers die de afgelopen maanden een duurzaam ontwikkeltraject hebben doorlopen om de eigen bedrijfsvoering meer te verduurzamen. Zo waren er maar liefst vijf ondernemers die een Green Key Gold certificaat kregen en tien ondernemers met een Koplopercertificaat. Een van de workshops werd ingevuld door het Koploperproject. De deelnemers aan het tweede Koploperproject voor de gastvrijheidssector in Friesland gingen in gesprek met andere gastvrijheidsondernemers over nut, noodzaak en mogelijkheden om te verduurzamen. De workshop werd afgesloten met een leuke video-compilatie van vlogjes die door de Koplopers zijn gemaakt. De middag was ook de formele afsluiting van dit Koploperproject. Aan het einde van de middag kregen de deelnemers dan ook hun Koplopercertificaat uitgereikt van gedeputeerde Avine Fokkens. Toen was het moment aangebroken om de Koploperprijs uit te reiken. De Koplopers hadden een communicatieopdracht aangeleverd, die is beoordeeld door een jury, bestaande uit twee ervaren duurzame Friese ondernemers: Geesje Duursma, eigenaar van Restaurant De Pleats en zelf winnaar van de Koploperprijs in 2013 en Liesbeth Schievink, van de Zaak van Interactie en TONN. Avine las uit het juryrapport voor: "De jury was unaniem in haar oordeel. Ze kreeg bij het lezen van de inzending gelijk een fijn gevoel. Er straalt een vanzelfsprekendheid uit dat bewust vakantie alleen echt vakantie is wanneer de omgeving in alle factoren bewust is. Op allerlei vlakken zijn al hele mooie stappen gezet, van energiebesparing, biologische en fair trade producten tot het hergebruik van materialen en het bewust maken van de gasten. En er ligt een concreet plan met nog veel meer acties voor de komende twee jaar. Echt de handen uit de mouwen!" Enigszins verrast nam Monique Feenstra van Vakantieboerderij Sneek de Koploperprijs in ontvangst. Gefeliciteerd en welverdiend! Het Congrestival werd georganiseerd door de Provincie Fryslân, Vereniging Circulair Friesland, Toeristische Alliantie Friesland en Merk Fryslân. Zij werken hard aan de ambitie om Friesland de meest circulaire regio van Europa te maken. Lees hier het perbericht: It Swettehûs was een perfecte locatie voor deze bijeenkomst. Deze centrale voor de bediening van 40 bruggen en steunpunt voor de Provinciale Waterstaat is grotendeels circulair gebouwd. Tijdens de middag werden rondleidingen gehouden. Lees meer.