Op 29 november ging het eerste Koploperproject in Brabant van start met een groep bevlogen ondernemers uit de gemeente Oosterhout. Na de inspirerende kickoff in Theater De Bussel, ging ons Koploperteam met alle Koplopers individueel aan de slag om de nulmeting te doen. Op 13 april kwamen alle Koplopers weer bij elkaar in een workshop bij Martens en van Oord (MvO Groep) om de uitkomsten met elkaar te delen. Roel Weijers van MvO Groep startte de bijeenkomst met een inkijkje in dit mooie familiebedrijf met 200 werknemers, dat vooral actief is in grondverzet, baggeren, transport en logistiek, offshore en zelfs het opsporen van ontplofbare oorlogsresten. Duurzaamheid (what's in a name ...) speelt een belangrijke rol bij MvO Groep en is zelfs belangrijker dan winst of groei. Zo wordt onder meer gestreefd naar het toepassen van een bedrijfsbrede gesloten grondbalans. Vrijkomende materialen uit het ene project zijn ingaande materialen op het andere project. En er wordt hard gewerkt om de CO2-uitstoot te reduceren. Daarom zijn recent de eerste volledig elektrische vrachtwagens besteld. Na een korte update van Jaap de Vries van het Koploperteam met een overzicht van een aantal interessante cijfers en kengetallen uit de nulmeting, gingen de Koplopers in twee groepen uiteen om hun resultaten met elkaar te delen. De nulmeting, die bestaat uit de DuOn-Scan en de Milieubarometer, bleek voor alle Koplopers veel inzicht te hebben gegeven over wat ze al goed doen ten aanzien van duurzaamheid en wat er nog beter kan. Ook waren er veel regelrechte eyeopeners, zoals bijvoorbeeld dat 'groene stroom' niet altijd echt groen blijkt te zijn. Een (onvolledige) greep uit de bevindingen: Brabant Staal wekt al heel veel stroom op met eigen zonnepanelen en kijkt nu naar mogelijkheden om het overschot op te slaan in batterijen. Ook wordt gekeken naar inkoop van groene stroom en groen gas. Er valt nog veel te winnen om de hoeveelheid straalgrit-afval te verminderen door (nog) meer te recyclen. Een uitdaging is ook om de rest van de organisatie ook mee te krijgen. Martens en van Oord is al goed op weg met duurzaamheid (zie hiervoor), maar wil nog meer structuur aanbrengen en er ook meer over communiceren naar alle stakeholders toe. De grootste uitdaging is het (verder) reduceren van de CO2-uitstoot van de mobiele werktuigen. De Koninklijke Martens Groep is een grote energieverbruiker met de fabricage van beton-, kunststof- en keramiekproducten, zwaar transport en bouwmaterialen. Net als bij MvO Groep ligt hier een grote uitdaging. Maar ook Martens heeft al veel duurzame stappen gezet, zoals het in kaart brengen de milieuprestaties van allerlei producten met behulp van levenscyclusanalyses. Ook is een nieuw 100% circulair materiaal (Kerloc) ontwikkeld, dat onder meer voor gevelbekleding kan worden gebruikt. Een vijftal SDG's zijn leidend voor het duurzaamheidsbeleid van Martens. Secapp zorgt ervoor dat staalproducten uit bijvoorbeeld gebouwen zodanig aangepast worden dat ze opnieuw gebruikt kunnen worden, in plaats van dat ze omgesmolten worden. Daarmee voorkomen ze dat het staal onnodig zakt op de 'R-ladder'. 'De staalredders', zoals de groep ze inmiddels noemt. Op dit moment wordt er over duurzaamheid nog nauwelijks gecommuniceerd. Dat is een kans. Momenteel is de krappe arbeidsmarkt een grote uitdaging. Dat geldt overigens ook voor veel andere deelnemers. Tricorp Businesscenter is binnen de groep misschien wel het meest ver met duurzaamheid. Het bedrijf beheert het grootste bedrijfsverzamelgebouw van Oosterhout. Een groot zonnedak zorgt voor het grootste deel van het elektriciteitsverbruik. Maar uniek is dat het hele terrein momenteel wordt ontwikkeld als een duurzaam bedrijventerrein, waarop ook woningen gerealiseerd worden: het Voltkwartier. Op alle fronten wordt gezocht naar duurzame innovaties: energie, bouwmaterialen, installaties, afval, mobiliteit, biodiversiteit etc. Om die reden is de nulmeting ook voor het hele gebied uitgevoerd. De communicatie naar buiten toe is een van de prioriteiten voor de komende tijd. Theater De Bussel heeft een belangrijke sociale en culturele functie in Oosterhout en legt hier de focus op. Vanuit die functie kan ze de bewustwording bij burgers en bedrijven over duurzaamheid stimuleren. In de eigen bedrijfsvoering zijn er nog wel de nodige uitdagingen, zoals het hoge energieverbruik. Vooral de theaterverlichting verbruikt veel stroom en de technici vinden ledverlichting nog niet voor alle situaties voldoende geschikt. Wel wordt 100% groene stroom ingekocht, waardoor de CO2-footprint in vergelijking met veel andere Koplopers vrij klein is. Andere prioriteiten voor de komende tijd zijn o.a. betrekken van de medewerkers, duurzaam inkopen, en meer vegetarisch aanbod in de catering. Ook wil De Bussel een rol spelen bij het verbeteren van de afvalinzameling in het centrum. Vermeulen Catering was al wel met allerlei zaken bezig, zoals voorkomen van voedselverspilling, ledverlichting en de aanschaf van een zuinige vaatwasser, maar plaatste dit nog niet in het kader van duurzaam ondernemen. In die zin was de nulmeting een echte eyeopener. Eigenaar William Vermeulen ziet veel kansen en gaat aan de slag met een nieuwe visie en missie, waarin duurzaamheid een belangrijk onderdeel wordt. Ook gaat hij onder meer aan de slag met het ontwikkelen van een plant-based assortiment. Net als bij de meeste andere Koplopers, kan ook de communicatie over duurzaamheid nog worden verbeterd. Broeders Gezondheidswinkel draagt met het assortiment bij aan gezondheid en is dan ook al goed bezig met duurzaamheid. Veel producten zijn biologisch en dierproef-vrij. Het pand is gasloos en alle verlichting is led. Verpakkingsmaterialen worden zoveel mogelijk hergebruikt. Toch wordt er nog niet of nauwelijks over duurzaamheid gecommuniceerd. Daar ziet eigenaar Wim Melis veel kansen. Ook zijn er nog genoeg uitdagingen. De koelingen verbruiken veel stroom. Maar zonnepanelen zijn in aantocht. Ondanks het hergebruik, is er veel karton-afval dat van de leveranciers komt. Geerts financiële dienstverlening steunt veel maatschappelijke initiatieven. Er wordt veel lokaal ingekocht, ingezet op vitaliteit van medewerkers en het pand is verduurzaamd van label C naar A. Maar tot nu toe zijn het nog losstaande acties. Daarom gaat Geerts de komende tijd beleid ontwikkelen en hierover verantwoording afleggen. Daarvoor is al een werkgroep opgezet die voor meer bewustwording in de organisatie gaat zorgen. Geerts wil ook de eigen zakelijke klanten nog meer inspireren om met verduurzaming aan de slag te gaan. Interessant voor andere bedrijven is dat Geerts als een van de weinige aanbieders in Nederland een speciale verzekering aanbiedt voor elektrisch werkmaterieel. In de komende tijd gaan alle Koplopers aan de slag met het vertalen van alle aanbevelingen uit de nulmeting in een praktische Duurzaamheidsagenda (actieplan), zodat duurzaam ondernemen een continu verbeterproces wordt. In een volgende workshop in juni worden die plannen weer met elkaar gedeeld, zodat er veel van elkaar kan worden geleerd. Het Koploperproject in Oosterhout is gestart op initiatief van de Stichting Oosterhout SDG Lokaal, die graag de lokale ondernemers een concreet traject wilde aanbieden. Na contact met Jaap de Vries van DZyzzion en de gemeente Oosterhout is besloten om dit project gezamenlijk op te pakken. Jaap heeft vervolgens Dominique Aarts gevraagd om ook als adviseur mee te draaien in het project. Dominique deed eerder mee aan het Koploperproject voor accountants met SRA en is duurzaamheidsadviseur bij Van Oers Accountancy, dat ook een kantoor heeft in Oosterhout. Zo werkt het Koploperproject in alle regio's samen met lokale partners en adviseurs. Meer weten over het Koploperproject? Kijk op www.koploperproject.nl.

Hoe kan ik mijn mobiliteit slim verduurzamen? Tijdens de Het KANNN Beter Sessie op 9 mei staat deze vraag van Koploper Rob Gulmans van Quercus Boomexperts centraal. Daarbij gaat het niet alleen over personenauto’s, maar ook om zwaarder vervoer als bestelwagens met aanhangers en lichte vrachtwagens. Welke keuzes moet je maken bij deze investering? Ga je voor elektrisch, hybride, waterstof, HVO of iets anders? Wat is het meest duurzaam? Mag ik straks de milieuzones in allerlei steden nog wel in? Wat betekent het voor de aankomende rapportageplicht over zakelijk- en woon-werkverkeer? Wat zijn de praktische en financiële voors en tegens? Samen met experts en andere Koplopers gaan we deze middag op zoek naar antwoorden. Datum: 9 mei 2023 Tijd: 13 - 17 uur Plaats: Nieuw Allardsoog, Bakkeveen Voor meer informatie en aanmelden kijk op onze agenda, NB: De sessie is alleen toegankelijk voor deelnemers aan een van de Koploperprojecten. Ben jij erbij? Meld je dan snel aan want vol is vol!

In de rubriek Uitgelicht laten we regelmatig een Koploper, partner of lid van ons Koploperteam aan het woord. Wie zijn ze, wat beweegt ze en wat hebben ze met het Koploperproject? Bauke Feenstra van de Hanzehogeschool en lid van het projectteam van Het Koploper Alumni Netwerk Noord-Nederland (Het KANNN) ging in gesprek met Lisa Klompe, duurzaamheidscoördinator van het Fries Museum. Samen met Stadsschouwburg De Harmonie en een aantal andere gastvrijheidsbedrijven deed ze mee aan het eerste Koploperproject voor de gastvrijheidssector in Friesland. Dit project wordt uitgevoerd in partnership met Circulair Friesland, Toerisme Alliantie Friesland, Ynbusiness en de provincie Fryslân. Op dit moment is een tweede groep actief. Wat doe je bij het Fries Museum? Ik werk al 9 jaar bij het museum, maar sinds een jaar ben ik naast projectleider tentoonstellingen ook duurzaamheidscoördinator. Vorig jaar hebben we een Green Team opgezet. Daarin zitten 14 enthousiaste collega’s uit alle verschillende afdelingen. Afgelopen jaar zijn er meerdere sessies geweest met het Green Team en ook dit jaar komen we weer een aantal keren samen. Dit najaar gaan we een afspraak maken met andere musea in het land om ervaringen uit te wisselen en van elkaar te leren. Als duurzaamheidscoördinator ben ik aanjager van het Green Team en aanspreekpunt van de organisatie over alles met betrekking tot duurzaamheid. Ik adviseer het managementteam en zorg dat het beleid rondom duurzaamheid zich verder ontwikkelt. Hoe hebben jullie duurzaamheid ingebed in de organisatie? Vanuit de medewerkers en de ondernemingsraad werd al heel lang aangedrongen om meer aan duurzaamheid te gaan doen. Het belang van duurzaamheid werd altijd erkend, maar het kost tijd om echt aan de slag te gaan met zo’n divers en specialistisch onderwerp, als je daar niet specifiek iemand voor hebt. Door corona zijn er in eerste instantie andere prioriteiten gesteld aan de besteding van de middelen. Zo is er eerst voor gezorgd dat het personeel op een prettige en efficiënte manier kon thuiswerken. Sinds 2022 is er weer meer aandacht voor duurzaamheidsacties. Ook het feit dat landelijk in de cultuursector (onderzoeks-)trajecten op het gebied van duurzaamheid in een stroomversnelling zijn gekomen, heeft hierbij een rol gespeeld. Thema’s als diversiteit, inclusie en circulariteit staan centraal en het Fries Museum is hier actief bij betrokken via verschillende gremia en congressen. De directie ziet het belang in van noordelijke vertegenwoordiging door het Fries Museum en daarom is mijn trekkersrol als coördinator van belang. Welke concrete stappen hebben jullie ondernomen m.b.t. duurzaamheid? Ons gebouw is vrij nieuw en gebruikt geen aardgas. We hebben een warmte-koude installatie en kopen Nederlandse stroom in uit wind- en zonne-energie. Ondanks dat het pand heel duurzaam is, hebben we wel hoge kosten vanwege de hoge stroomprijzen. Net als veel andere organisaties voorzien we wel een zorgelijke situatie, omdat het niet duidelijk is wat de energierekening volgend jaar gaat doen. Ook hebben we hoge exploitatiekosten door het beheer van onze grote collectie. Daar komt bij dat het gebouw veel onderhoud- en beheerskosten met zich meebrengt, waaraan de structurele, terugkerende exploitatiegelden besteed worden. Hierdoor houden we niet genoeg geld over om tentoonstellingen ter grootte van Alma-Tadema en Escher te kunnen maken, zoals we dat konden doen toen er extra geld was voor cultuur tijdens Leeuwarden-Fryslân Culturele Hoofdstad van Europa 2018. Ook op andere vlakken werken we aan verduurzaming, zoals onze inkoop. Een voorbeeld is dat het kantoormeubilair nu is afgeschreven. Hiervoor zoeken we met een extern adviesbureau naar duurzame oplossingen. Daarnaast onderzoeken we hoe we de tentoonstellingsopbouw meer circulair kunnen maken. Een ander actiepunt betreft het opleveren van een communicatieplan dat we in de loop van komend jaar steeds verder gaan uitrollen. Tegen welke uitdagingen loop je aan bij verduurzaming? Musea zijn bereid om over te gaan naar een duurzame bedrijfsvoering, maar daar moeten dan middelen voor vrij gemaakt worden door overheden en fondsen. Het is voor musea al moeilijk genoeg om aan het einde van elke beleidsperiode weer in onzekerheid te zitten over hoe je verder kan. Duurzaamheid is mijns inziens een thema dat de hoogste prioriteit zou moeten hebben en waar voor de langere termijn geld voor vrij gemaakt zou moeten worden, óver regeringsperiodes heen. Ik pleit ervoor om meer geld structureel toe te wijzen aan de cultuursector en hierbij te kiezen voor een methode waarbij de sector zelf de middelen rechtstreeks kan aanwenden in plaats van inzet via advies-, en accountantsbureaus e.d. Hierbij zou je kunnen denken aan een constructie waarbij grotere musea een ‘zorgplicht’ hebben t.a.v. de kleinere musea. Bovendien zouden organisaties (in welke sector dan ook), daar verantwoording voor moeten afleggen, zodat de doelen ook daadwerkelijk worden nageleefd. Net als voor iedereen en elke organisatie, geldt ook voor een museum: duurzame keuzes maken is helaas toch vaak duurder. Denk bijvoorbeeld aan inkoop van materialen voor tentoonstellingsbouw. Er wordt van ons verwacht om bij grote tentoonstellingen met een innovatief en duurzaam ontwerp te komen. Met de beperkte personele capaciteit en de onzekerheid over de subsidieverlening kan niet goed vooruit gepland worden. Vaak wordt laat begonnen, waardoor de mogelijkheden om te zoeken naar duurzame initiatieven niet of onvoldoende benut worden en niet zorgvuldig genoeg een afweging kan worden gemaakt over kosten en duurzame alternatieven. Hierin bestaan eveneens mogelijkheden als de sector meer kan samenwerken. Er is genoeg creativiteit om duurzamere tentoonstellingen te ontwerpen. Overigens zijn we wel erg geoefend in hergebruik, maar er kunnen zeker nog stappen gemaakt worden. Wat we al heel goed doen is dat we zoveel mogelijk lokaal inkopen, zodat het (belasting)geld dat wij uitgeven zoveel mogelijk terugvloeit in de lokale economie. Bij het transport (met name van kunstobjecten in bruikleen) zal in de nabije toekomst een duurzamere werkwijze moeten ontstaan in de kunstwereld. Wij gaan duurzaamheid in onze bruikleencontracten nu nog nadrukkelijker opnemen, zodat het gesprek hierover vaker gevoerd zal worden dan nu soms het geval is in de waan van de werkdag. En zo zijn er veel meer vlakken waarop duurzamer gewerkt kan worden. Verduurzaming in de culturele sector zit (eindelijk) echt in een snelkookpan. Terecht ook natuurlijk, klimaatverandering is het meest urgente probleem van deze tijd: op een verschroeide aarde bestaat immers geen kunst. Het debat en de kennisdeling is nu losgebarsten, bottle necks worden steeds inzichtelijker en de bereidheid om duurzame keuzes te maken is groot in de sector, en dat stemt mij hoopvol! Wat zijn jullie ambities met betrekking tot duurzaamheid? Dit jaar willen we onze ambities op het gebied van duurzaamheid concreter gaan formuleren. Friesland is de meest circulaire regio van Nederland en heeft ambities om in 2025 de meest circulaire regio van Europa te zijn. Daarbij willen we graag samen optrekken met de provincie. Dat is een logische keuze. We streven immers naar dezelfde SDG’s en worden bekostigd door gemeenschapsgeld, dus we willen hier als Fries Museum graag een voorbeeldfunctie in vervullen. Het is hoognodig dat (culturele) organisaties duurzaamheid beter gaan inbedden in hun beleid. Bij het Fries Museum en Keramiekmuseum Princessehof werken we hier nu hard aan, met de leden van het Green Team uit de verschillende afdelingen als kartrekkers. Steeds stellen we daarbij de vraag: kunnen we milieuvriendelijkere keuzes maken?, wat betekent dat voor de kosten?, zijn dit de juiste partijen om mee samen te werken? etc. Een belangrijke pijler op de korte termijn is dat we beter gaan uitdragen wat we allemaal al wel goed doen, want dat is behoorlijk wat. Op beleidsniveau zullen we ambities moeten uitspreken, concrete doelen moeten stellen en zorgen dat de middelen beschikbaar zijn om ze na te streven. Het is niet altijd even makkelijk, maar ik merk aan iedereen - van directie tot de medewerkers, de sector én de regio - dat we hier met energie en enthousiasme actief aan kunnen gaan werken. Wat heeft het Koploperproject jullie gebracht? Het Koploperproject heeft ertoe geleid dat duurzaamheid veel meer prioriteit heeft gekregen binnen de organisatie. We hebben nu een praktische duurzaamheidsagenda, waarmee we de komende tijd uit de voeten kunnen. Interessant was dat uit de nulmeting van het project naar voren kwam dat het bezoekersverkeer een groot aandeel in onze CO2-footprint heeft. We stimuleren bezoekers nu nog actiever om milieuvriendelijke keuzes te maken. Het is wel een interessante vraag waar je verantwoordelijkheid als museum begint en eindigt. Je wilt wel stimuleren, maar niet te belerend zijn. Wat verwacht je van Het KANNN? Het contact houden met andere Koplopers houdt je scherp en door kennis en ervaringen te delen krijg je weer nieuwe inzichten. Gelet op onze beperkte middelen is het wel zaak dat de deelnamekosten niet te hoog zijn. Het moet niet zo zijn dat we daardoor minder geld hebben voor het maken van een nieuwe tentoonstelling. Zo konden wij door een financiële bijdrage van de provincie deelnemen aan het Koploperproject. Dat was fantastisch. Het KANNN Wil je meer weten over het alumninetwerk voor Koplopers, kijk dan hier.

Kan je een kantoorpand van 25 jaar oud gasloos maken en zelfs energie positief? Koploper Ultraware in Assen heeft dat gedaan met hun eigen pand. Daarvoor hebben ze het hoogst haalbare energielabel A+++++ gekregen. Serge de Mul van Ultraware deelde afgelopen dinsdag 21 februari zijn kennis en ervaring in een kleine kennissessie van Het Koploper Alumni Netwerk Noord Nederland (KANNN) met 14 andere alumni Koplopers. De energierekening van Ultraware was afgelopen jaar 1100,- euro. Niet per maand, maar voor het hele jaar. Allereerst nam Serge maatregelen om het energieverbruik drastisch te verlagen. Het pand werd volledig luchtdicht gemaakt. De afvoer van de mechanische ventilatie werd voor de warmtepompen geplaatst, zodat de aangevoerde lucht minder verwarmd hoeft te worden. Radiatoren werden vervangen door luchtwarmte. Met sensoren en kunstmatige intelligentie leert het klimaatbeheersingssysteem wat voor iedere medewerker een aangename temperatuur is. Medewerkers kunnen die feedback via een app geven. Nergens in het kantoorgebouw hangt meer een thermostaat. De feedback leidt niet direct tot aanpassingen, maar zorgt ervoor dat het systeem al lerende zelf tot een optimaal binnenklimaat leidt. Het systeem anticipeert zelfs op de weersverwachting. Sensoren zorgen ervoor dat alle apparaten in een ruimte uit gaan. Wist je overigens dat een kantoorpand 70% van de tijd leeg staat? Bij Ultraware staat dan ook bijna alles echt uit, alleen de alarminstallatie en de koelkast doen nog hun werk. Door al deze aanpassingen daalde het energieverbruik met 75%. Met 280 zonnepanelen wekt hij meer stroom op, dan dat hij verbruikt. De aanwezige Koplopers werden blij van dit verhaal! Zie je wel, het kan gewoon. Met wat boerenverstand, zoals Serge zelf zei, een flinke dosis gedrevenheid (onze kinderen moeten ook op een leefbare planeet kunnen leven) en een agile aanpak (stapje voor stapje, van fouten leer je) is het pand van Ultraware nu energiepositief. En zijn ambitie is om ook andere kantoorgebouwen energiepositief te maken met het Smart Indoor Climate systeem. Daarvoor heeft hij een start-up opgezet: Comforest. Wil je ook zo’n lage energierekening? Je kan Serge via de website benaderen voor meer informatie. Doen! Met dank aan Margreet Boersma voor het schrijven van dit artikel. Margreet is lid van het projectteam van Het KANNN en lector Duurzaam Financieren en Ondernemen bij het Instituut voor Business, Marketing & Finance van de Hanzehogeschool Groningen. Meer over Het KANNN lees je hier. Wil je meer van dit soort nieuws? Check dan onze nieuwspagina en meld je aan voor onze nieuwsbrief. Tip: Op woensdag 19 april vindt een inspiratiebijeenkomst plaats over duurzame technieken in de installatiewereld in samenwerking met de Freonen fan Fossylfrij Fryslân en ROC Friese Poort Centrum Duurzaam.

Ondernemers in Groningen kunnen sinds kort een eigen stukje bos kopen. Het gaat om een deel van het Koploperbos op bedrijventerrein Zuidoost dat in november van dit jaar wordt aangeplant. Het bos is een primeur in meerdere opzichten. “Sowieso is een bos op een bedrijventerrein al een unicum, maar dat bedrijven ook zélf een stukje bos kunnen kopen, is al helemaal bijzonder”, stelt Ada Kruiter van het Koploperproject Groningen. Het Koploperbos Het idee voor het Koploperbos komt, zoals de naam al doet vermoeden, uit de koker van het Koploperproject. Dit project helpt bedrijven en organisaties om duurzamer te werken en daarmee toekomstbestendig te worden. Het bos, bestaande uit 2.800 bomen, wordt 7.000 vierkante meter groot en krijgt een plekje op een kavel achter vakgarage Evenhuis aan de Euvelgunnerweg. Er komen verschillende soorten bomen en struiken: fruit- en notenbomen, kruiden, maar ook bloeiende planten en bloemen. “De bedoeling is dat het een ‘inspiratiebos’ wordt, waar ondernemers en hun werknemers inspiratie op kunnen doen om zo duurzaam mogelijk te leven”, zo vertelt Bart Joling van Ten Stripes, een van de deelnemers aan het Koploperproject. Hij wijst op bordjes met daarop informatie en QR-codes die straks een route vormen door het bos. “Die codes leiden je naar tips, adviezen en weetjes over duurzaamheid en duurzaam leven.” Gouden bos Ondernemers die een stuk bos willen kopen, hebben de keuze uit drie verschillende pakketten: brons, zilver of goud. Bij een bronzen pakket koop je voor 425 euro 10 vierkante meter aan bos, met daarop zo’n 4 à 5 bomen. Het zilveren pakket kost 1.250 euro en levert je 100 vierkante meter aan bos en zo’n 40 bomen op. Ga je voor het exclusieve gouden pakket dan betaal je 5.500 euro voor 500 vierkanter meter aan bos en 200 bomen. “Extra leuk: de kopers kunnen via hun persoonlijke EcoMatcher-account onder andere zien wat de impact van hun stukje bos is en hoe hard hun bomen groeien”, vertelt Kruiter. Met het bos snijdt het mes aan meerdere kanten. Niet alleen wordt de CO2-uitstoot gecompenseerd, het zorgt ook voor een toename van biodiversiteit, minder hitte- en waterstress en een gezonde leefomgeving. Joling: “En niet te vergeten biedt het bos werknemers ook de mogelijkheid om een gezonde wandeling te maken. Niet voor niets is de slogan: ‘Je moet minimaal 20 minuten in de natuur doorbrengen. Tenzij je heel druk bent, dan een uur.’” Al met al zijn er 128 grotere en kleinere stukjes bos te koop. Er zijn al vergevorderde plannen voor een tweede bos op Zuidoost, dus als de animo groot is, kunnen ondernemers eventueel ook hiervan een gedeelte kopen. Partners in het project zijn de twintig Koplopers (participanten), Koploperproject (initiator), Bedrijvenvereniging Zuidoost (partner), Gemeente (grondeigenaar), Landschapsbeheer Groningen (natuurbeheer) en NMF (organisator). Meer weten of ook een stukje bos kopen? Kijk dan op www.koploperbos.nl of neem contact op via info@koploperbos.nl. Komend najaar gaat er in de gemeente Groningen weer een nieuw Koploperproject van start. Er zijn nog een paar plekken vrij. Aanmelden kan via www.koploperproject.nl/agenda.

Begin maart worden maar liefst 2800 bomen geplant in het unieke Koploperbos op het bedrijventerrein Zuidoost in Groningen. Voor Koplopers door Koplopers, dat is het idee! Dit inspiratiebos is tot stand gekomen op initiatief van Groningse Koplopers. Op www.koploperbos.nl kan je je nu inschrijven voor deelname en zien wat je daarvoor precies terugkrijgt. Er zijn 3 verschillende pakketten: brons, zilver en goud. Het is ook mogelijk om bomen aan bijvoorbeeld relaties cadeau te doen, zolang de voorraad strekt. Er zijn op dit moment nog 17 brons, 3 zilver en 2 goudpakketten beschikbaar. Doe je mee? In het Koploperbos komen inheemse loof-, fruit- en notenbomen, struiken, kruiden, bloemen, een bijenhotel, een wandelpad etc. En je hebt er 24/7 vrije toegang. Vanaf 40 bomen krijg je vermelding van je bedrijfslogo op het circulaire informatiebord bij de ingang van het Koploperbos. Daarnaast ontvang je van ons een informatie toolkit zodat je het Koploperbos kunt presenteren aan medewerkers, klanten of op je website kunt delen wat jouw deelname aan het Koploperbos oplevert voor nu en voor de komende generaties. Heb je nog vragen? Neem dan even contact op met: Stichting Koploperbos Groningen, Koplopers Onno Smid, Ramon Hoiting, Bart Joling en Inspirator Ada Kruiter www.koploperbos.nl m. 06 37 23 63 37 info@koploperbos.nl Zoals je hieronder kunt zien is het bos nu nog maar een bosje, maar met 2800 bomen erbij wordt het binnenkort een echt bos!

In de rubriek Uitgelicht laten we regelmatig een Koploper, partner of lid van ons Koploperteam aan het woord. Wie zijn ze, wat beweegt ze en wat hebben ze met het Koploperproject? Dit keer spreken we met Sanne Marissen. Zij deed een paar jaar geleden zelf mee aan een Koploperproject in Groningen met Harrier Accountancy en won zelfs de Koploperprijs. Naar aanleiding daarvan zette ze het platform Zero CO2 op, een nieuw initiatief om bedrijven te helpen bij het concretiseren van hun verduurzamingsplannen. Binnenkort neemt zij bovendien de rol van Ada Kruiter over als coördinator en adviseur van het Koploperproject in Groningen. Een mooie aanleiding om haar voor te stellen. Veel leesplezier! Wie is Sanne Marissen? Ik ben eigenaar van het platform Zero CO2. Daarmee helpen we bedrijven om hun duurzame ambities waar te maken door middel van een realistisch financieel overzicht. Sinds kort heb ik de stad Groningen verruild voor het mooie Winsum. Op het moment ben ik druk bezig met de verbouwing van ons huis. Volleyballen doe ik nog steeds in het dorp waar ik ben opgegroeid, namelijk in Leens bij A.V.V. Merna Dames 1. Eropuit gaan samen met mijn vrouw, Lotte, vind ik het leukste wat er is: Citytrips maken, musea bezoeken, proeverijen bijwonen, voorstellingen bezoeken of uit eten gaan. In mijn werk kan ik mijn creativiteit kwijt en ben ik erg gemotiveerd de wereld een stukje mooier te maken. Wat heb je met duurzaam ondernemen? Duurzaamheid vind ik persoonlijk erg belangrijk. Toen ik vanuit accountantskantoor Harrier meedeed met het Koploperproject in Groningen raakte ik steeds enthousiaster, zeker nadat we ook nog de Koploperprijs wonnen. Dat was ook de aanleiding om me hiermee full-time mee bezig te gaan houden. Zo is ook Zero CO2 ontstaan. Wat is je persoonlijke missie? Ik wil zoveel mogelijk ondernemers ondersteunen met concrete handvatten met een realistisch financieel overzicht, zodat de duurzame stappen daadwerkelijk worden gezet naar een toekomstigbestendige wereld. Ik wil de chaos die de transitie met zich meebrengt, bij de lurven pakken en het omzetten naar iets positiefs en meegaan met de ontwikkelingen en innovaties. Dit lukt alleen door samen te werken en daar is platform Zero CO2 een mooi voorbeeld van. Wat inspireert je aan het Koploperproject? Wat ik het leuke vond aan het Koploperproject, is dat je enorm geïnspireerd wordt door gelijkgestemden, omdat je als groep het traject doorloopt. Daarnaast geven de Milieubarometer, het Duurzaamheidsprofiel, de DuOn-Agenda en de workshops veel handvatten om concreet aan de slag te gaan met verduurzaming. Daarnaast merk je dat de Koplopers ook Koplopers blijven omdat het in hun DNA is gekomen. Al met al heeft het me zo geïnspireerd, dat ik nu zelf verder ga als coördinator en adviseur in de Koploperprojecten. Zero CO2 sluit daar als partner dan weer prima op aan door de Koplopers verder te helpen met het concretiseren van hun verduurzamingsplannen. Bijvoorbeeld door het verzorgen van de (groen)financiering, het geven van een energielabel, het monitoren van energieverbruik en het terrein rondom het pand klimaat adaptief maken. Wat doe je zelf aan duurzaamheid? We zijn bezig met een verbouwing in huis, we maken nu keuzes zodat we in de toekomst energieneutraal zijn. Dit begint met isolerende maatregelen en vervolgens wordt ons energieverbruik vanuit de zon opgewekt. Ik eet nauwelijks vlees en let er bijvoorbeeld op dat ik producten gebruik/eet zonder palmolie. Daarnaast probeer ik zoveel mogelijk de fiets te pakken.

In de rubriek Uitgelicht laten we de komende tijd regelmatig een Koploper, partner of lid van ons Koploperteam aan het woord. Wie zijn ze, wat beweegt ze en wat hebben ze met het Koploperproject? We beginnen met een nieuwe loot aan de stam van het Koploperteam: Elise Vonk, coördinator en adviseur in de regio Gelderland. Ook trekt zij samen op met Monique Morée om in Zuid-Nederland het Koploperproject meer bekendheid te geven. Veel leesplezier! Wie is Elise Vonk? Naast duurzaam ondernemer, technisch bedrijfskundige en MVO-communicatie expert, ben ik moeder van twee prachtige zonen en vrouw van Frank. We wonen in Dreumel, een groen en sociaal dorp. Het woord ‘vooruitgang’ past bij mij. Afkomstig uit een ondernemersfamilie, beschik ik over een sterke intuïtie voor kansen en ben ik goed in het enthousiasmeren van mensen. Verder bruis ik altijd van ideeën en ben ik heel erg van het DOEN! Wat heb je met duurzaam ondernemen? Enerverende ervaringen in het buitenland, maar ook het doorstaan van een ernstige ziekte hebben me gevormd. Dat is de reden dat ik me inzet voor een betere wereld. Sinds 2004 ben ik al bezig met Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO). Dat was in een tijd dat het nog vrij onbekend was. Vanaf 2010 heb ik mijn eigen bedrijf Vonk, sprankelend MVO en help ik bedrijven – groot of klein, lokaal of internationaal, in allerlei sectoren - bij de implementatie, communicatie en rapportage rondom duurzaamheid. Wat is je persoonlijke missie? Samen – met zoveel mogelijk mensen en bedrijven - maatschappelijke uitdagingen omzetten in toekomst­bestendig ondernemer­schap, vernieuwing en duurzame oplossingen. Om zoveel mogelijk ondernemers handvatten te geven voor hun duurzame ontwikkeling, heb ik samen met anderen het boek Impactvol ondernemen in de praktijk gepubliceerd en ben ik initiatiefnemer van de podcast Elise in MVO-land voor en door ondernemers met duurzame ambities. Wat inspireert je aan het Koploperproject? De uitwisseling, de ideeën en de energie die ontstaan als je ondernemers samenbrengt. Het Koploperproject is daar heel sterk in. Daar raak ik geïnspireerd en gemotiveerd van Wat doe je zelf aan duurzaamheid? Ik probeer op allerlei vlakken zelf het goede voorbeeld te geven. Zo hebben we 30 zonnepanelen, rijd ik elektrisch, koop zoveel mogelijk duurzaam in en eet ik geen vlees en vis. Op mijn website vind je nog meer acties en ook wat mijn intenties nog zijn. En natuurlijk proberen we onze jongens bewust op te voeden!

Tja, dat uitroepteken in de kop is niet om dit nieuwsitem kracht bij te zetten, maar zit gewoon in de naam van dit mooie bedrijf in Buitenpost. En terecht. OPNIEUW! maakt van gebruikte materialen prachtige nieuwe meubels en geeft afgedankte meubels een nieuw leven. Eén van de meest duurzame bedrijven in het Noorden. De tweede groep Koplopers uit de Friese gastvrijheidssector ging daar vandaag op bezoek om inspiratie op te doen en om ervaringen met elkaar te delen. Jaren geleden heeft het Koploperproject nog een zaadje geplant voor OPNIEUW! In 2014 deed Douwe Jan Boersma met zijn bedrijf Health2Work mee met het Koploperproject en won zelfs de Koploperprijs. Dat bedrijf levert kantoormeubilair met veel aandacht voor ergonomie en duurzaamheid. Toch knaagde het aan Douwe Jan dat er zoveel nieuw meubilair werd verkocht, terwijl gebruikt kantoormeubilair vaak nog heel goed bruikbaar is. Met dat idee ging hij aan de slag en zo startte OPNIEUW! in 2018 met het doel om 100% circulair kantoormeubilair te gaan leveren. Naast het refurbishen van kantoormeubilair, maken ze ook prachtige tafels van treinonderdelen, lampenkappen van gerecycled plastic en nog veel meer. Gemaakt door eigen houtbewerkers, stoffeerders, metaalbewerkers en monteurs. Mensen die afstand tot de arbeidsmarkt hadden en door OPNIEUW! zelf opgeleid zijn. Alle producten zijn te koop, maar ook beschikbaar 'as a service' (huur) waarbij OPNIEUW! eigenaar blijft van het product. Zo blijven ze zo lang mogelijk in de kringloop. De Koplopers van deze nieuwe groep Friese gastvrijheidsbedrijven* werden door Rick Bremer rondgeleid door alle werkplaatsen en de mooie producten die er worden gemaakt of gerepareerd. Ook de inrichting van het pand is vrijwel volledige circulair. De Koplopers waren enthousiast en deden veel ideeën op voor de (toekomstige) inrichting van hun eigen bedrijven. Na de rondleiding deelden ze met elkaar de uitkomsten van de nulmeting die in de eerste fase van het Koploperproject van elk bedrijf is gemaakt. Daarin kwamen sterke punten, maar ook verbeterpunten aan het licht, op alle mogelijke duurzaamheidsthema's. Allemaal zijn ze al goed bezig met zaken als verminderen van plasticafval en voedselverspilling, energie- en waterbesparing, lokaal en duurzaam inkopen, goed personeelsbeleid etc. Maar er zijn ook nog genoeg uitdagingen. Vakantiepark Tjermelân deed al eerder mee aan een Koploperproject en heeft sindsdien al heel veel stappen gezet, waaronder de installatie van veel zonnepanelen, waarmee ze helft van hun eigen elektriciteitsverbruik zelf opwekken. De volgende stap is om van het aardgas af te gaan. Sinds de energiecrisis is dit voor alle deelnemers een belangrijk punt, ook vanwege de kosten. Voor sommigen is dat nog wel een uitdaging, zoals voor Aquazoo, waar bijvoorbeeld de verblijven voor krokodillen wel altijd goed verwarmd moeten zijn. In de gesprekken werden nog vele andere issues besproken, zoals hoe je de impact van het bezoekersverkeer kunt verminderen, terwijl je wel natuurlijk wel graag meer bezoekers wilt, hoe je de samenstelling van je gerechten kunt verduurzamen zonder je gasten te veel te beleren, het verbeteren van de biodiversiteit (bijvoorbeeld met eigen kruidentuin) in je omgeving, berekenen van de CO2-opname van je landgoed, inkoop van duurzame schoonmaakmiddelen, aquathermie en nog veel meer. In de komende weken gaan de Koplopers aan de slag om keuzes te maken uit de vele mogelijkheden en deze op te nemen in een praktische duurzaamheidsagenda. Ook gaan ze aan de slag met hun (MVO) communicatie. Op 18 april presenteren ze dan hun ervaringen en resultaten op het Circulair Event in het Swettehûs in Leeuwarden, dat we organiseren in samenwerking met Circulair Friesland. * Vorig jaar rondde een eerste groep Friese gastvrijheidsbedrijven het project af met een prachtig Koplopersymposium in Stadsschouwburg de Harmonie in Leeuwarden. Meer daarover lees je op onze nieuwspagina. De deelnemers aan deze nieuwe groep zijn: Aquazoo, De Slotplaats, Gouden Plakje, Hotel De Posthoorn, Paddy O'Ryan, Park Vijversburg, Passantenhaven Terschelling, Restaurant It Polderhûs, Terschelling Recreatie Tjermelân, Vakantieboerderij Sneek en Restaurant Zuiver Vlieland.

In de rubriek Uitgelicht laten we regelmatig een Koploper, partner of lid van ons Koploperteam aan het woord. Wie zijn ze, wat beweegt ze en wat hebben ze met het Koploperproject? Dit keer spreekt Bauke Feenstra van de Hanzehogeschool en lid van het projectteam van Het Koploper Alumni Netwerk Noord-Nederland (Het KANNN) met Kirsten van der Meer, event manager van Stadsschouwburg De Harmonie in Leeuwarden. Van het najaar van 2021 tot het voorjaar van 2022 deed ze mee aan het eerste Koploperproject voor de gastvrijheidssector in Friesland. Dit project wordt uitgevoerd in partnership met Circulair Friesland, Toerisme Alliantie Friesland, Ynbusiness en de provincie Fryslân. Inmiddels is eind 2022 alweer een nieuwe groep gastvrijheidsbedrijven gestart. Wat is je rol bij De Harmonie? Ik werk al ruim 15 jaar bij De Harmonie waarvan de laatste 10 jaren als eventmanager. Met Siebren Greidanus, de gebouwbeheerder, heb ik meegedaan aan het Koploperproject duurzame gastvrijheid dat tijdens de coronatijd werd gehouden. Ook ben ik lid van het Green Team, waarvan vertegenwoordigers van verschillende afdelingen deel uitmaken om duurzaamheid binnen De Harmonie naar een hoger plan te tillen. De Harmonie heeft vanaf 2016 het certificaat Green Key Gold, een internationaal gecertificeerd duurzaamheidskeurmerk voor de toeristische en recreatieve branche. Dat is vrij makkelijk te behalen als je een aantal zaken, bijvoorbeeld op het gebied van regionale inkoop en biologische schoonmaakmiddelen op orde hebt. We willen als team graag een verdiepingsslag maken en de 'lessons learned' vanuit het Koploperproject gaan integreren in de organisatie. Welke concrete stappen heb je ondernomen m.b.t. duurzaamheid? Veel van wat ingekocht wordt, gebeurt duurzaam. Ook verbouwingen in het gebouw doen met duurzame materialen. Een mooi voorbeeld van dat laatste is dat in coronatijd onze theaterzalen zijn verbouwd voor een intiemere sfeer. Toen de zalen weer terug konden naar de normale setting bleef er veel hout over. Van datzelfde hout zijn nu de plantenplateaus gemaakt. Ook de zitbankjes in de foyer komen uit de zalen en worden hergebruikt. Verder heeft het hout dat wordt ingekocht een keurmerk en kopen we lokale ingrediënten in zoals fruit en groenten in samenwerking met coöperatie Boer en Chef, een samenwerkingsverband van Friese boeren. Verder gebruiken we in de horeca-afdeling biologische koffie en thee. Dit is het 'low hanging fruit', en kun je vrij gemakkelijk duurzaam maken. Andere zaken vergen meer tijd om door de organisatie opgepakt te worden. Zo wordt nu bij de inkoopprocessen gewerkt met een protocol om zo circulair mogelijk in te kopen en zo weinig mogelijk milieubelastend. Wat heeft het Koploperproject je gebracht? Het Koploperproject liet zien dat we als Harmonie best wel goed op weg zijn, maar nog meer kunnen verbeteren, door te werken aan gezamenlijke bewustwording en te communiceren wat we aan duurzaamheid doen. Op onze website staat bijvoorbeeld niet zoveel over duurzaamheid. Door hier meer over te vertellen trek je nieuwe opdrachtgevers. We zijn ook aangesloten bij Circulair Fryslân, en hebben daar laatst een presentatie gegeven over wat De Harmonie doet aan duurzaamheid. Fijn was ook dat je als branche gerelateerde bedrijven met elkaar optrekt en leert van elkaar, doordat je met dezelfde problematiek bezig bent. Als derde is bewustwording heel belangrijk als organisatie. Het moet als het ware in ieders 'kop' gaan zitten. Leidinggevenden moeten een duurzame mind hebben. Hoe gaan we dingen op een andere manier aanpakken? Onze medewerker Kirsten Westerhuis doet momenteel onderzoek naar hoe je medewerkers mee krijgt in dat proces. Ze interviewt hiervoor ook collega-theaters in het land, over hoe zij dat aanpakken. Als je medewerkers duurzaamheid uitstralen, krijg je een soort ‘sneeuwbaleffect’ en bereik je veel meer. Ook is het van belang om een gezamenlijk, hoger doel te hebben. Zodoende kunnen we de interne discussie en het ‘in-hokjes-denken’ ontstijgen, over de muurtjes en eigen schaduw heen stappen en het grotere doel bereiken. In deze missie is het Green team ook belangrijk. Het team brengt regelmatig een nieuwsbrief uit waarin ideeën gedeeld worden binnen de organisatie. Siebren heeft tijdens een personeelsbijeenkomst een presentatie gegeven met concrete voorbeelden wat je met energiebesparing kunt bereiken. Hierbij zijn de juiste feiten en data heel belangrijk. Hij sprak over hoeveel de garderobelampen kosten op een dag en wat het scheelt als je die uitdoet. Iedereen had het er na de presentatie over. Je merkt dus dat je op deze manier de bewustwording onder het personeel bevordert en mensen kunt aanzetten om energiezuinig(er) te zijn. Een ander voorbeeld is het gebruik van liften. Het gebruik hiervan kost veel energie, maar ook beweging. We hebben uitgerekend dat de lift nemen per dag gemiddeld 3 euro kost aan energie! In onze nieuwsbrief hebben we aangegeven hoeveel calorieën je verbrandt als je de trap neemt. Op deze manier werken en bouwen we samen aan een duurzamere organisatie. Niet door de moraalridder uit te hangen - dan krijg je dat mensen de hakken in het zand zetten - maar juist door het samen te doen en door het hogere doel te benadrukken. Naast allerlei praktische tips, hebben we door het Koploperproject nu ook onze CO2-footprint goed in beeld. Wel moeten we nog aan de slag om het bezoekersverkeer in kaart te brengen. Dat hadden we nog niet helder. Bij andere Koplopers bleek dat dit best een groot aandeel vormde in de totale footprint. Dat was wel een eyeopener. Heeft jullie deelname aan het Koploperproject geholpen om sterker te staan in de huidige crisis? De globale onrust in de wereld is natuurlijk voor alle deelnemers aan het Koploperproject een grote uitdaging. Hogere (energie)kosten en een tekort aan specialistische arbeidskrachten speelt in de hele sector. Tijdens onze ontmoetingen met de andere deelnemers hebben we veel lering kunnen trekken over de eventuele oplossingen voor dit probleem. Een mede-Koploper met een hotel heeft samen met zijn personeel besloten om 1 dag in de week de deuren te sluiten. Dit verlaagt zowel de hoge werkdruk als de (energie)kosten. Wij hebben dit meegenomen in ons beleid en nu ook verschillende rustmomenten in onze planning aangebracht. We merken dat dit voor ons personeel nu al verlichting geeft. De resultaten van de overige Koplopers hebben ons geïnspireerd om vooral ook te durven doen en de huidige crisissen te zien als een uitdaging waar we beter uit gaan komen, voor onszelf, ons personeel, ons publiek en het klimaat. Wat zijn je ambities met betrekking tot duurzaamheid? Onze ambitie is om in 2025 het meest duurzame theater te zijn van Noord Nederland. Dat is best nog een uitdaging om te realiseren. In totaal zijn er zo’n 25 theaters in Noord Nederland die - allemaal op hun eigen manier - ook bezig zijn met duurzaamheid. Door SMART te werken met haalbare doelen kunnen we verdere stappen maken op weg naar duurzaamheid. In 2025 staat een grote verbouwing gepland van het theatergebouw. Dit gebeurt in overleg met de gemeente. Doel van de verbouwing is om de hoge energiekosten te verlagen door het gebouw beter te isoleren. Samen met de gemeente moeten we hierin tijd en geld investeren. Ook komen er meer zonnepanelen op het dak. Dat zijn er nu 52. Daarbij gaan we ook kijken wat de opbrengsten zijn en of het zinvol is om de bestaande panelen te vervangen door panelen met een hogere opbrengst. In 2025/26 moet al het glas vervangen worden door glas met zonnecellen erin. Het tochten van de ramen wordt daarin meegenomen. Ook nemen we inclusiviteit mee in de verbouwing, door het toegankelijker maken van het gebouw voor mindervaliden en door minder zware deuren te plaatsen. Een andere verbouwing betreft de hoofdingang. Deze wordt verplaatst naar het midden van het pand, voor een betere, centrale toegang. Ook levert dit een bijdrage aan het stadsgezicht. De Harmonie is al eeuwenlang cultureel erfgoed. Samen met andere gebouwen (de Neushoorn en Pathé) krijgt Leeuwarden een (nog) mooi(er) cultureel centrum! Wat verwacht je van Het KANNN? Toen het Koploperproject vorig jaar was afgelopen, was het seizoen weer volop bezig en ga je snel over tot de waan van de dag. Daarom zijn wij als Harmonie blij met zo’n netwerk, omdat je elkaar dan ook na afloop van het Koploperproject op de hoogte houdt en met z’n allen ermee bezig blijft. Je kunt wel in contact blijven via social media (LinkedIn), maar toch heb je het dan niet zo snel over duurzaamheid. Juist zo’n netwerk kan daar goed in helpen. Met veel bedrijven kun je meer bereiken dan in je eentje. Oplossingen kan je makkelijk van elkaar overnemen en je hoeft dan niet het wiel opnieuw uit te vinden. En de urgentie is er. We moeten meer duurzaam gaan, want de wereld schreeuwt om verduurzaming. Het KANNN Wil je meer weten over het alumninetwerk voor Koplopers, kijk dan hier.

In de rubriek Uitgelicht laten we regelmatig een Koploper, partner of lid van ons Koploperteam aan het woord. Wie zijn ze, wat beweegt ze en wat hebben ze met het Koploperproject? Dit keer spreekt Kyra Luijters van de Hanzehogeschool en lid van het projectteam van Het Koploper Alumni Netwerk Noord-Nederland met Rob Gulmans, algemeen directeur van Quercus Boomexperts te Eelde. Hij won de Koploperprijs Aa en Hunze, Borger-Odoorn en Tynaarlo in 2021. Quercus heeft op 1 december haar 35 jarig bestaan gevierd én net een eigen compensatiebos geopend. Vertel eens over jou en jouw bedrijf “Quercus Boomexperts doet alles op het gebied van bomen: van planten tot kappen en grootschalig onderhoud, door heel Nederland. We hebben twee locaties en we zijn een enthousiast team van zo’n 35 personen. Op 1 december vierden we ons 35 jarig bestaan! Ikzelf werk hier nu 8 jaar. We zijn emissieneutraal geworden en proberen nog steeds onze CO2-footprint te verkleinen. We willen het liefst emissieloze bedrijfsauto’s en snippermachines, want dieselgebruik heeft bij ons de grootste milieu-impact. Het zou fijn zijn als dat binnen 10 jaar lukt. Maar daarvoor zijn we wel afhankelijk van de ontwikkelingen in de markt. Voorkomen, verminderen en compenseren, is ons motto. Voorkomen van gebruik lukt bijvoorbeeld met elektrische auto’s en kettingzagen. Verminderen doen we bijvoorbeeld door gebruik van HVO100 (synthetische diesel op basis van afvaloliën). Alles wat we niet kunnen voorkomen, dat compenseren we. We hebben net een compensatiebos geplant en dat is afgelopen jaar geopend. We wilden méér doen. Provincie Drenthe heeft samen met ons 3 hectare gevonden in het Nederlands Natuur Netwerk, in Anderen. Dit was eerst landbouwgrond en we hebben dat uit de landbouw gehaald en daar is nu permanente natuur van gemaakt. Dat scheelt stikstof en levert een bijdrage aan de diversiteit in de natuur. We hopen dat dit een paadje is dat meer MKB-ers gaan bewandelen en gaan bijdragen aan de kwaliteit van het landschap.” Waarom deed je mee aan het Koploperproject? Quercus Boomexperts was bezig met de voorbereidingen voor dit bos toen Rob hoorde van het Koploperproject. “Dat sprak me aan omdat ik dan in ‘andere keukens’ kon kijken: hoe pakken andere ondernemers duurzaamheidsvraagstukken aan? Je merkt dat je op grote lijnen vaak tegen dezelfde valkuilen en uitdagingen aanloopt, terwijl het belang van bepaalde maatregelen verschilt. Zo ligt de impact bij ons in het dieselverbruik, terwijl bij andere koplopers papiergebruik een meer relevant actiepunt kan zijn.” Wat heeft het Koploperproject je opgeleverd? “Door het Koploperproject leerde ik op een andere manier kijken naar mijn bedrijfsvoering. Ik leerde breder kijken naar duurzaamheid. Wat ik heb meegenomen is voornamelijk het stukje maatschappelijk verantwoord ondernemen. We hebben bijvoorbeeld zojuist onze kerstpakketten in de regio gekocht, bij een regionale zorgboerderij. Ook proberen we onze kleding te recyclen. Schoenen, zaagbroeken, jassen gaan nu nog in de kliko. We kijken met een leverancier of we dit duurzaam of circulair kunnen toepassen. Als je breder kijkt, kun je méér doen." Wat betekent duurzaamheid voor jou? “Duurzaamheid betekent voor mij de balans tussen duurzaamheid en financiën. Het is niet erg als duurzaamheid méér geld kost, maar er moet wel een balans zijn. Ik ben ook verantwoordelijk voor 30 gezinnen, die ook allemaal een toekomst hebben.” Je bent ook actief betrokken bij het opzetten van een alumninetwerk voor Koplopers. Waarom? “Ik zou graag met andere ondernemers open kunnen praten over de problematiek waar we tegenaan lopen en dan sparren over mogelijke oplossingen. Een of twee keer per jaar zou wel fijn zijn. Sommige dingen kun je ook niet alleen oppakken, maar wel met andere ondernemers samen. Je merkt toch dat je elkaar ná het Koploperproject niet meer zo heel veel rechtstreeks spreekt.” Waar zou je op dit moment over willen sparren met andere alumni? “Over onze grootste uitdaging: emissieloos werken. Wij hebben een bedrijf waarbij je heel veel langs de weg werkt. De laadlogistiek is voor ons het grootste probleem. We werken door heel Nederland op plekken waar geen laadpalen zijn. Hoe kun je het zo inrichten dat je daar geen hinder van ondervindt? Kleine snippermachines zijn nu bijvoorbeeld 100% elektrisch, maar die doen het maar 4 uur. Die krijg ik niet tijdig opgeladen in een lunchpauze. We hebben daar zelf niet echt oplossingen voor kunnen bedenken. Daar zou ik graag met andere ondernemers, die tegen hetzelfde aanlopen, over praten.” Tot zover Rob Gulmans. Meer weten over Quercus? Kijk dan op hun website of bekijk dit prachtige filmpje, gemaakt door het programma Drenthe in Transitie van de provincie Drenthe, in samenwerking met het Koploperproject. Wil je meer weten over Het Koploper Alumni Netwerk Noord-Nederland in oprichting (het KANNN), kijk dan hier. Op 9 mei a.s. organiseert het KANNN op verzoek van Rob een bijeenkomst over duurzame mobiliteit en in het bijzonder hoe je als ondernemer op dit gebied toekomstbestendige keuzes kunt maken. Meer informatie volgt binnenkort op onze Agenda. Wil je je nu alvast aanmelden, stuur dan een mail aan Kyra Luijters: k.luijters@pl.hanze.nl.

In de rubriek Uitgelicht laten we regelmatig een Koploper, partner of lid van ons Koploperteam aan het woord. Wie zijn ze, wat beweegt ze en wat hebben ze met het Koploperproject? Dit keer spreekt Marjolein Groot Rouwen - Hofman van de Hanzehogeschool en lid van het projectteam van Het Koploper Alumni Netwerk Noord-Nederland (KANNN) met Reitze ten Cate, eigenaar van Groepsaccommodatie De Energie in Wehe-Den Hoorn. Hij deed in 2022 mee aan de tweede groep Koplopers in de gemeente Het Hogeland en won als kers op de taart de Koploperprijs. Vertel eens over jou en jouw bedrijf "Ik kom uit Den Haag en heb jarenlang ervaring in de horeca. Dat liep prima, totdat de eerste Corona-lockdown kwam en mijn agenda ineens leeg was. Daarna hebben we besloten om op zoek te gaan naar een plek in de natuur waar we een bedrijf konden starten of overnemen. Op onze zoektocht kwamen we een prachtige stadsboerderij uit 1831 tegen in het lintdorp Wehe-Den Hoorn. Dat ligt in het Noordwesten van Groningen, 15 minuten van Lauwersoog en 30 minuten van de stad Groningen. We waren gelijk verkocht en besloten hier gelijk onze nieuwe missie van te maken, een duurzame locatie voor het verblijf van groepen". Waarom deed je mee aan het Koploperproject? Reitze heeft deelgenomen aan het Koploperproject omdat hij al snel tot de conclusie kwam dat het energieverbruik van de groepsaccommodatie heel hoog lag. "Mijn eerste vraag was dan ook hoe kunnen we dit verbruik kunnen verlagen en - heel belangrijk - hoe kan dit worden gefinancierd? Er zijn heel veel subsidies, maar welke zijn geschikt voor ons? Daarnaast was ik ook wel benieuwd wat er verder op het gebied van duurzaamheid voor ons te behalen is". Wat heeft het Koploperproject je opgeleverd? "Door onze deelname aan het Koploperproject hebben we goed inzicht gekregen in waar we staan: wat we goed doen, maar ook waar we nog kunnen verbeteren. We hebben nu een concrete duurzaamheidsagenda en op onze website communiceren we nu actief over duurzaamheid via een aparte pagina. Dat is goed voor ons imago, maar zo proberen we ook bij onze gasten de bewustwording te stimuleren. Zo kan je lezen dat we gewerkt hebben aan de biodiversiteit door een gewijzigde aanpak in het onderhoud van de tuin. Er is een grotere bloementuin ontstaan, die zeer aantrekkelijk is voor diverse insecten. De aanleg van een 'Engelse' muur in de tuin draagt hier ook aan bij. Hierin is onder andere een egelnest verwerkt. Op de parkeerplaatsen hebben we een bloemenmengsel gezaaid, waardoor ook hier de biodiversiteit is versterkt. Verder hebben we de boerderij inmiddels veel beter geïsoleerd en kopen we veel producten duurzaam in, zoals energie bij Energie VanOns, WC-papier van The Good Roll, schoonmaakartikelen van Ecover en wasmiddel van Brauzz, waardoor we geen plastic flessen meer hoeven te gebruiken. Nog meer leuke stappen vind je op onze website". Het Koploperproject blijkt ook nuttig te zijn bij het openen van het juiste netwerk. Reitze: "Dankzij het project ben ik op allerlei ideeën gekomen en heb ik contact gekregen met de juiste personen die ons nu begeleiden bij de verdere energiemaatregelen en de financiering daarvan. Samen met mede Koploper Univé Noord-Nederland kijken we naar mogelijkheden om het dak te isoleren en zonnepanelen te installeren. Het winnen van de Koploperprijs was voor mij een grote verrassing, maar wel een mooie opsteker, die ons de nodige positieve publiciteit heeft opgeleverd". Wat betekent duurzaamheid voor jou? "Duurzaamheid is een breed begrip, maar voor mij betekent het vooral dat we onze kinderen ook een mooie wereld achterlaten. Praktisch gezien bieden de duurzame ontwikkelingsdoelen - de SDG's - voor mij veel houvast. Dat geldt ook voor Werelderfgoed Waddenzee waar ik trots ambassadeur voor ben. Deze SDG’s zijn dan ook leidend geweest voor de verdere verduurzaming en het toekomstbestendig maken van De Energiek". Het KANNN Net als bij Reitze, gaat het projectteam van Het KANNN de komende tijd langs bij meer Koplopers, om zo te kijken hoe dit alumni-netwerk zo goed mogelijk kan aansluiten bij de behoeften van de Koplopers. Wil je meer weten over Het KANNN), kijk dan hier.