De negende nieuwsbrief van het Koploperproject is uit! Vol nieuws van en voor Koplopers duurzaam ondernemen. Met onder meer in deze editie: Resultaten van de impactmeting over de afgelopen 10 jaar 📊 Vijf bijzondere Koplopers uitgelicht 💡 Koploperprijs voor Etilex 🎉 Mooie ontwikkelingen bij Het KANNN 👍🏻 Veel inspiratie bij verschillende groepen Koplopers 🧐 Lees 'm hier online. Wil je op de hoogte blijven, schrijf je dan even in op onze nieuwspagina.

Al meer dan 16 jaar helpt het Koploperproject bedrijven en andere organisaties om te verduurzamen en te werken aan hun toekomstbestendigheid. Maar wat levert het Koploperproject de deelnemers nu eigenlijk écht op? Om die vraag scherp te krijgen, deden twee studenten van de Hanze begin dit jaar een uitgebreide impactmeting onder Koplopers uit de periode 2015-2026, vanuit een Innovatiewerkplaats van ons alumninetwerk Het KANNN. Verwachtingen waargemaakt Het beeld dat naar voren komt is overtuigend positief. De 41 deelnemende bedrijven die de enquête invulden (een goede afspiegeling qua grootte, sector en deelnameperiode) waarderen het Koploperproject met een gemiddeld rapportcijfer van 7,7. Nog veelzeggender: 83% zou het project aanbevelen aan andere ondernemers, een paar respondenten antwoordden 'misschien', en niemand zou het afraden. Ook gaven alle respondenten aan dat hun verwachtingen vooraf zijn waargemaakt, bij 10% zelfs in hoge mate. Een van de diagrammen uit de managementrapportage Motivatie Interessant is ook waaróm bedrijven meedoen. Niet kostenbesparing of druk vanuit de markt staat bovenaan, maar bewustwording, inzicht en inspiratie. Dat zijn ook de intrinsiek gemotiveerde ondernemers waarvoor het Koploperproject bedoeld is. Zij waarderen vooral de combinatie van een individueel traject (nulmeting via de DuOn-Scan en de Milieubarometer, gevolgd door een eigen Duurzaamheidsagenda) en het collectieve leren van en met elkaar tijdens de workshops en bedrijfsbezoeken. "Het Koploperproject levert je kennis over je eigen organisatie op, leert je hoe andere bedrijven dit aanpakken en stimuleert je om concrete stappen te zetten" Jos van de Velde, ACV-groep Concrete resultaten Die combinatie werkt: de meting laat een lange reeks concrete resultaten zien. Van een bedrijf dat al elf jaar lang met het tijdens het project opgestelde actieplan werkt, jaarlijks overzichtelijk verantwoording aflegt aan de raad van bestuur, tot de aanschaf van elektrische wagenparken, laadpalen, zonnepanelen en energiemonitoringsystemen. Ook minder voor de hand liggende acties worden genoemd, zoals een door Koplopers gezamenlijk aangeplant Koploperbos van 1,4 hectare op een bedrijventerrein. Vooral op het gebied van milieuprestaties en een structurelere aanpak (beleid, implementatie, communicatie) blijkt de impact het grootst. In het managementrapport vind je veel meer voorbeelden van concrete acties en resultaten. Onderscheidend vermogen Wat de deelnemers vooral onderscheidend vinden ten opzichte van andere duurzaamheidsinitiatieven, is het regionale, laagdrempelige netwerk van collega-ondernemers, de persoonlijke begeleiding en het heldere inzicht dat de Milieubarometer en de DuOn-Scan bieden. Tegen ondernemers die twijfelen om aan een Koploperproject mee te doen, is de hun boodschap dan ook kort en krachtig: 'gewoon doen'. "Gewoon doen. Het is de investering in tijd en geld meer dan waard" Ad de Kleuver, de Rolf groep Leerpunten De impactmeting bevestigt ook waar de komende jaren winst te behalen valt: iets meer aandacht voor tijd en capaciteit bij MKB-deelnemers, een goede groepssamenstelling, scherpe planning en meer continuïteit na afloop van het traject. Waardevolle input waarmee we het Koploperproject blijven doorontwikkelen. Studenten Jakob en Niek in gesprek met Marleen Schrijver van Novon Schoonmaak. Foto: Martijn Scholtens Met dank aan Hanze-studenten Jakob van Zanten, Niek Mennes, die een uitstekende onderzoeksopdracht hebben uitgevoerd. Verder ook dank aan hun begeleiders Warner Sinnige en Gert-Jan Leijssenaar, Het KANNN, onze adviseurs die commentaar hebben gegeven op de conceptversie en natuurlijk alle Koplopers die de moeite hebben genomen om het best wel uitgebreide enquêteformulier in te vullen. Ook dank aan fotograaf Martijn Scholtens voor de mooie foto's bij een aantal interviews. En last but zeker not least Ad de Kleuver, Bauke Tjeerd Kikstra, Job de Bondt, Marleen Schrijver en Vincent Telgen, die bereid waren om de studenten te woord te staan voor een verdiepend interview. "Het is echt leuk en kan vooral voordelen opleveren" Martine van Vuure, Uitvaartverzorging Van Vuure Benieuwd naar de volledige managementrapportage van de impactmeting of het onderliggende IWP-onderzoeksrapport van de Hanze-studenten? Die zijn hieronder te downloaden. Ook vind je hier een samenvatting van een eerdere evaluatie over de periode 2010-2015. De verdiepende interviews met een aantal Koplopers lees je terug op onze nieuwspagina.

In aanloop naar een artikel over de recente impactmeting die studenten van de Hanze hebben uitgevoerd over het Koploperproject, publiceren we hier het laatste van 5 artikelen over Koplopers, waarmee de studenten een diepte-interview hebben gehouden. Ditmaal Novon Schoonmaak. De hoofdvestiging van Novon in Zwolle. Foto: Martijn Scholtens Over Novon Schoonmaak Novon Schoonmaak werkt met meer dan 2.000 medewerkers verspreid over verschillende locaties in Noord- en Oost-Nederland. Het grootste deel van de schoonmaakmedewerkers werkt op een vaste locatie en reist daar zelfstandig naartoe. Voor leidinggevenden ziet een werkdag er anders uit. Zij zijn veel onderweg tussen locaties, medewerkers en opdrachtgevers. Juist daar bleek voor Novon een belangrijke kans te liggen om de impact op het milieu te verkleinen. Marleen Schrijver nam namens Novon tussen 2021 en 2023 deel aan het Koploperproject. De belangrijkste motivatie was om beter inzicht te krijgen in waar de organisatie stond op het gebied van duurzaamheid en waar nog kansen lagen. Novon had al een duurzaamheidsverslag gepubliceerd, maar wilde de volgende stap zetten: duurzaamheid concreter maken en vertalen naar praktische acties. Marleen Schrijver, KAM-coördinator. Foto: Martijn Scholtens Eerst weten waar je staat De nulmeting met de DuOn-Scan hielp daarbij. Die maakte zichtbaar wat al goed ging, maar ook waar verdere verbetering mogelijk was. Zo was er binnen Novon al veel aandacht voor duurzaamheid, maar kon dit nog steviger worden verankerd in de organisatie en de dagelijkse werkwijze. Op sociale thema’s scoorde Novon sterk. Bij de inkoop lagen nog kansen om duurzaamheid zwaarder mee te laten wegen, bijvoorbeeld door bewuster te kijken naar keurmerken. Ook op milieugebied waren al stappen gezet, zoals de inkoop van groene stroom en het gebruik van milieuvriendelijkere schoonmaakmiddelen. Wat nog ontbrak, was een duidelijke registratie waarmee de milieuprestaties goed konden worden gevolgd. Het Duurzaamheidsprofiel, het resultaat van de DuOn-Scan, gaf Novon praktische handvatten om verder mee aan de slag te gaan. Die acties zijn opgenomen in een Duurzaamheidsagenda, waarmee de voortgang kan worden gevolgd en verantwoordelijkheden duidelijk kunnen worden verdeeld. De grootste impact zit op de weg De Milieubarometer geeft Novon inzicht in waar de grootste milieu-impact en CO₂-uitstoot binnen de organisatie zit. Daaruit bleek één punt heel duidelijk: meer dan 90% van de gemeten CO₂-uitstoot kwam uit zakelijk verkeer. Vooral de vele kilometers die leidinggevenden dagelijks rijden, hebben daarin een groot aandeel. Dat inzicht hielp Novon om gericht keuzes te maken. Inmiddels zet Novon daarom gericht in op de overstap naar elektrisch rijden. Marleen: “Dat is een bewuste keuze: begin waar de impact het grootst is. Het doel is het wagenpark uiteindelijk volledig elektrisch te maken. Door de Milieubarometer jaarlijks in te vullen, houden we zicht op de voortgang van dit doel.” Collega's van Marleen bij een van de elektrische auto's van Novon. Foto: Martijn Scholtens Duurzaamheid gaat ook over mensen Voor de komende jaren legt Novon de focus onder andere op CO₂-rapportage, arbeidsmarkt en sociaal ondernemen. Daarmee kijkt de organisatie breder dan alleen naar energie, vervoer en schoonmaakmiddelen. Duurzaamheid gaat voor Novon ook over goed werkgeverschap, kansen op de arbeidsmarkt en sociaal ondernemen. Het Koploperproject gaf Novon vooral meer inzicht en richting. Sindsdien bouwt de organisatie daar stap voor stap op verder. Door te meten, keuzes te maken en steeds opnieuw te kijken waar de grootste impact kan worden gemaakt, krijgt duurzaamheid steeds meer een vaste plek binnen de organisatie. Studenten Jakob van Zanten en Niek Mennes in gesprek met Marleen. Foto: Martijn Scholtens De mooie foto's bij dit artikel zijn gemaakt door fotograaf Martijn Scholtens die hiervoor belangeloos op bezoek is gegaan bij Novon. Dank Martijn!

In de afgelopen maanden hebben studenten van de Hanze een impactmeting gedaan van het Koploperproject. Veel deelnemers hebben daartoe een uitgebreid enquêteformulier ingevuld. Daarnaast hebben de studenten bij een aantal bedrijven een diepte-interview afgenomen. De uitkomsten zijn heel positief en daar zijn we erg blij mee. In aanloop naar een uitgebreider artikel over de uitkomsten van het onderzoek, plaatsen we hier de komende weken alvast een aantal nieuwsitems naar aanleiding van de diepte-interviews. De aftrap is voor Koninklijke H.H. Martens en Zoon B.V. uit Oosterhout. Een groot deel van de elektriciteit wordt geproduceerd met eigen windmolens en zonnepanelen Familiebedrijf Wie Oosterhout zegt, zegt Martens. Het familiebedrijf bestaat al 145 jaar en produceert rioolbuizen van beton, kunststoffen voor de bouwmarkt en Kerloc gevelpanelen. Vijfhonderd medewerkers, drie productiedivisies en een directeur die al jaren overtuigd is van het belang van duurzaamheid. Voor Vincent Telgen, projectleider duurzaamheid bij Martens, was dat de context waarin hij vier jaar geleden aan de slag ging. Vincent Telgen op een energiebeurs "Wij denken op de lange termijn," zegt hij. "Als familiebedrijf doe je dat vanzelf. Duurzaamheid past daar helemaal bij." En toch: weten waar je staat en wat de volgende stap is, dat blijft een uitdaging. Dat was voor Martens de reden om mee te doen met het Koploperproject. Stok achter de deur Wat het project concreet opleverde, was in de eerste plaats een stok achter de deur. "Duurzaamheid vinden we belangrijk, maar prioriteit geven is soms lastig," geeft Vincent toe. "De deadlines van het project dwongen ons om echt aan de slag te gaan. Collega's die normaal gewoon hun productietarget halen, gaven opeens ook sneller informatie als ik uitlegde dat ik volgende week moest rapporteren." Het grootste tastbare resultaat was de Milieubarometer: voor het eerst werd inzichtelijk waar de cijfers vandaan kwamen en wie ze in huis had. Dat klinkt eenvoudig, maar voor een productiebedrijf van deze omvang is het een serieuze exercitie. Echt aan de slag gaan De enquête laat zien dat Martens het project een 7 gaf en de verwachtingen als ruim voldoende beoordeelt. Gevraagd wat hij tegen een twijfelende ondernemer zou zeggen, was Vincent helder: "Ik zal vooral de bedrijfsbezoeken benadrukken, de interactie met andere ondernemers en het feit dat je door deelname een stok achter de deur hebt om nu echt eens aan de slag te gaan." Circulair ondernemen scoorde bij Martens het hoogst van alle thema's, met een vijf uit vijf. Logisch, want dat raakt direct de kern van het bedrijf. Als er één ding duidelijk wordt uit het gesprek, is het dat verduurzaming bij Martens al lang gaande is voor er een projectnaam aan werd gehangen. "In 1963 zijn wij als eerste in Nederland begonnen met vierkante rioolputten. Minder beton nodig, minder gewicht, minder transportkosten. Toen noemden we dat helemaal niet duurzaam. Het was gewoon een besparing." Nu achteraf is het precies dat verhaal dat Martens typeert: wat economisch slim is, blijkt ook duurzaam. Al in 1963 startte Martens als eerste met vierkante rioolputten Datzelfde geldt voor de gevelplaten die het bedrijf inmiddels produceert onder de naam Kerloc. Honderd procent circulair, een lage CO2 footprint, een hoge brandveiligheid, en met een natuurlijke uitstraling. Ze zijn volledig recyclebaar binnen het eigen productieproces en passen naadloos in een circulaire bouwketen. Duurzaam is meer dan milieu Duurzaam ondernemen is voor Martens meer dan milieu. Onder de noemer Mensen Maken Martens, is er veel aandacht voor het welzijn van de medewerkers. Daarvoor is er een uitgebreid vitaliteitsprogramma. Onderstaande video geeft een mooie impressie van duurzaamheid bij Martens.

In de afgelopen maanden hebben studenten van de Hanze een impactmeting gedaan van het Koploperproject. Veel deelnemers hebben daartoe een uitgebreid enquêteformulier ingevuld. Daarnaast hebben de studenten bij een aantal bedrijven een diepte-interview afgenomen. De uitkomsten zijn heel positief en daar zijn we erg blij mee. In aanloop naar een uitgebreider artikel over de uitkomsten van het onderzoek, plaatsen we hier de komende weken alvast een aantal nieuwsitems naar aanleiding van de diepte-interviews. Ditmaal de Rolf groep, totaalleverancier voor kinderopvang en onderwijs. De showroom van de Rolf groep in Ochten Het juiste moment Voor Ad de Kleuver, Quality Manager bij de Rolf groep, kwam het Koploperproject precies op het juiste moment. Net gestart in zijn nieuwe functie was hij op zoek naar richting en structuur. “Mijn eerste vraag was eigenlijk heel simpel: waar begin je? Hoe pak je duurzaamheid goed aan binnen de Rolf groep?” Als leverancier voor kinderopvang en basisonderwijs, met zo’n 175 medewerkers, heeft de Rolf groep op veel fronten te maken met duurzaamheid. Van kantoren en magazijnen tot logistiek en wagenpark: juist daar wordt duurzame ambitie omgezet in concrete keuzes. De wil om stappen te zetten was er binnen de organisatie zeker, al vroeg dat soms om nieuwe prioriteiten. Overzicht en focus Het Koploperproject bracht iets waardevols: overzicht en focus. Het gaf de organisatie een helder kader om duurzaamheid concreet en meetbaar te maken. “Tijdens het traject ontdekten we dat we eigenlijk al veel meer deden dan we zelf beseften,” vertelt Ad. “We verkochten bijvoorbeeld al FSC-gecertificeerd papier, duurzaam hout en diverse producten met een duurzaamheidslabel. Alleen ontbrak een duidelijke beleidslijn die al die initiatieven met elkaar verbond.” Het project maakte die bestaande inspanningen zichtbaar én zorgde voor samenhang. Wat eerst losse duurzame keuzes leken, groeide uit tot een strategische aanpak. Een belangrijk resultaat was de koppeling van de Milieubarometer aan het ISO 14001-traject van de organisatie. Hierdoor kreeg de Rolf groep scherp inzicht in de CO2-uitstoot en werd duidelijk waar de grootste verbeterkansen lagen. Verwachtingen overtroffen Die eerste CO2-nulmeting vormt nog altijd de basis voor concrete doelstellingen en meetbare resultaten. Voor thema’s als milieumanagement, circulair ondernemen en klantbelang scoorde de organisatie maximaal in de evaluatie. Het Koploperproject overtrof de verwachtingen en kreeg van Ad een overtuigende 9 als overall score. Zijn advies aan organisaties die nog twijfelen is helder: “Gewoon doen. De investering in tijd en geld is het absoluut waard.” Ad de Kleuver (midden voor het scherm) samen met andere Koplopers tijdens een Koplopersymposium op 12 juni 2024 Tastbare resultaten Die investering vertaalt zich inmiddels in tastbare resultaten. Elektrisch rijden is de nieuwe standaard voor zakelijke rijders binnen de Rolf groep. De organisatie is overgestapt van grijze naar groene stroom, bedrijfsafval wordt volledig gescheiden en LED-verlichting wordt organisatiebreed ingevoerd. Ad kijkt daar pragmatisch naar. “Je begint met het laaghangend fruit. Maar zodra mensen resultaat zien, groeit ook het draagvlak voor grotere en complexere veranderingen.” Uitdagingen De volgende uitdaging ligt in de logistiek. Voor een organisatie die dagelijks materialen voor kinderopvang en basisonderwijs levert, spelen transport, verpakkingen en kilometers een grote rol in de totale impact. Daarom richt de Rolf groep zich nu op slimmer plannen, efficiënter verpakken en nauwere samenwerking met vervoerders om routes te optimaliseren. De komende jaren staan verdere CO2-reductie, nieuwe circulaire verdienmodellen en digitalisering hoog op de agenda. Het certificaat aan de muur is mooi, maar voor de Rolf groep gaat duurzaamheid om meer dan erkenning alleen. Het laat zien dat hier een organisatie werkt die duurzame ambities niet alleen uitspreekt, maar ze ook daadwerkelijk waarmaakt. Diverse onderwijsmaterialen uit de duurzame collectie van de Rolf groep

In de afgelopen maanden hebben studenten van de Hanze een impactmeting gedaan van het Koploperproject. Veel deelnemers hebben daartoe een uitgebreid enquêteformulier ingevuld. Daarnaast hebben de studenten bij een aantal bedrijven een diepte-interview afgenomen. De uitkomsten zijn heel positief en daar zijn we erg blij mee. In aanloop naar een uitgebreider artikel over de uitkomsten van het onderzoek, plaatsen we hier de komende weken alvast een aantal nieuwsitems naar aanleiding van de diepte-interviews. Dit keer Expert Meijer Groep: B.V. in Berlikum. Bauke-Tjeerd in de winkel in Franeker Repareren wat je verkoopt Als je bij Expert Meijer Groep binnenloopt, zie je wasmachines, drogers en televisies. Maar wie goed kijkt, ziet ook iets anders: een bedrijf dat nadenkt over hoe elk apparaat na de verkoop nog jaren mee kan gaan. Want bij Expert Meijer Groep repareren ze wat ze verkopen. "We zeggen eigenlijk heel simpel tegen onze leveranciers: je mag bij ons in de winkel staan als we alles ook mogen repareren," vertelt Bauke-Tjeerd Kikstra, algemeen directeur van de Friese elektronica ondernemer met vijf Expert vestigingen. "Geen lange wachttijden. Onze eigen monteurs die bij de klant komen. Dat werkt gewoon top." Gewoon doen! Die visie op producten, repareren in plaats van vervangen, past precies bij wat het Koploperproject bij Expert Meijer Groep in gang heeft gezet. Samen met nog 12 andere Friese bedrijven, deed Bauke-Tjeerd in 2020-2021 mee en kijkt er buitengewoon positief op terug. In de enquête gaf hij het project een 10. De verwachtingen werden volledig waargemaakt. Naast alle verkregen kennis en inzicht en de uitwisseling met andere deelnemers, benoemt hij nadrukkelijk ook de persoonlijke aandacht voor de deelnemers en de passie van de adviseurs. Zijn boodschap aan twijfelende ondernemers laat niets aan duidelijkheid te wensen over: "Gewoon doen! Je leert er hele goeie dingen van, gaat met een andere bril op naar je bedrijf kijken en je leert van elkaar door erover in gesprek te gaan!" Expert Meijer Groep zorgt ervoor dat alle verkochte apparaten aan huis kunnen worden gerepareerd Wat het project concreet opleverde, was niet zozeer een omslag in het beleid, maar een opening van het gesprek. "We zijn met alle vestigingen apart in gesprek gegaan. Jongens, hier zijn we mee bezig. Hoe kijken jullie ernaar? Wat mis je? En dat gesprek is eigenlijk nooit meer gestopt." Veel actie Sindsdien is er het nodige veranderd. Het fietsplan is nieuw leven ingeblazen. De bedrijfspanden zijn verduurzaamd. De eerste elektrische bestelbussen zijn aangeschaft. Voor de installateurs en monteurs die dagelijks tillen en sjouwen met o.a. wasmachines is er gekeken naar het verlagen van de dagelijkse fysieke belasting in de vorm van nieuwe hulpmiddelen en secundaire afspraken. "Duurzame inzet van je personeel", noemt Bauke-Tjeerd het. Een groot deel van de bedrijfsbussen is inmiddels elektrisch Reikwijdte buiten Friesland Bovendien heeft het Koploperproject voor Expert Meijer Groep reikwijdte gehad tot ver buiten Friesland. Vanuit de landelijke Expert Formule werd hij gevraagd mee te denken over duurzaamheidsbeleid voor de hele formule. "Ik heb toen gezegd: ik wil in die werkgroep. Daarin heb ik vele dingen uit het Koploperproject meegenomen, zoals de Milieubarometer. De nulmeting heb ik aangepast, zodat deze past bij een Expertwinkel, en dit is inmiddels ook landelijk uitgerold." Zou hij het Koploperproject opnieuw doen? "In vijf jaar tijd verandert er zoveel. Ik denk het wel, ja."

In de afgelopen maanden hebben studenten van de Hanze een impactmeting gedaan van het Koploperproject. Veel deelnemers hebben daartoe een uitgebreid enquêteformulier ingevuld. Daarnaast hebben de studenten bij een aantal bedrijven een diepte-interview afgenomen. De uitkomsten zijn heel positief en daar zijn we erg blij mee. In aanloop naar een uitgebreider artikel over de uitkomsten van het onderzoek, plaatsen we hier alvast een aantal bedrijfsportretten naar aanleiding van de diepte-interviews. Dit keer familiebedrijf De Bondt B.V. in Tynaarlo, groothandel in creatieve benodigdheden. Job de Bondt. Foto: Martijn Scholtens Duurzaamheid als kans Er zijn ondernemers die duurzaamheid als kans zien. En dan is er Job de Bondt, directeur van De Bondt B.V., die liever eerlijk is over de uitdaging waar we voor staan. “We consumeren met z’n allen veel en veel te veel. Mijn opgave is eigenlijk om mensen te laten maken wat ze écht waarderen en lang gebruiken.” Eerlijkheid Het is die eerlijkheid die het gesprek met De Bondt zo verfrissend maakt. Het bedrijf is actief als groothandel in de detail- en ambachtenbranche, heeft 65 medewerkers, en staat onder andere achter het handwerkmerk Scheepjes. De missie is mensen te inspireren om zelf aan de slag te gaan met creativiteit en ambacht. Wat je zelf maakt, gooi je niet snel weg, en juist daarin ziet Job de verbinding met duurzaamheid. De moderne bedrijfshal met een automatische pick-order machine. Foto: Martijn Scholtens Bewustwording Job deed in 2018 mee aan het Koploperproject omdat hij zelf al overtuigd was van het belang van duurzaamheid, maar niet goed wist hoe hij dat in zijn bedrijf handen en voeten kon geven. Het ging hem om bewustwording, en dat was de enige motivatie die hij opgaf. “Het ging om een soort voortouw krijgen. Een koers bouwen voor hoe je omgaat met duurzaamheid.” En dat is precies wat het Koploperproject voor hem deed. De lessen bleven hangen: hoe je communiceert over duurzaamheid, waarom je niet moet zeggen hoe goed je iets doet maar moet uitleggen wat je doet. En wat de meerwaarde van het project was? Job noemde dat in zijn enquête in één woord: bewustwording. Investeringen Sindsdien investeerde het bedrijf fors. Bijna een miljoen euro in zonnepanelen, plus een batterijsysteem. Daarmee wordt De Bondt grotendeels zelfvoorzienend qua stroom. Voor de komende jaren heeft hij de focus gelegd op CO2-rapportage, circulariteit en ketensamenwerking. Het dak van het bedrijfspand van De Bondt ligt vol zonnepanelen. Foto: Martijn Scholtens Uitdagingen De uitdaging zit bij de consument. “Ik krijg het aan de consument maar lastig uitgelegd. Ze kijken naar prijs en kwaliteit, niet naar duurzaamheid.” Het is een spanning die De Bondt bewust vasthoudt. Duurzaamheid als kernwaarde claimen zou namelijk een leugen zijn. “Wat ik probeer te doen, is het randvoorwaardelijk maken. “Wij proberen het morgen beter te doen dan vandaag.” Verduurzaming is bij De Bondt geen project op papier, maar iets waar dagelijks aan wordt gebouwd. Net als het inspireren van makers: een continu proces, geen eindpunt. Het bedrijfspand met de imposante installatie zonnepanelen op het dak, het accusysteem en de magazijnen van een groothandel die actief nadenkt over verpakking en logistiek: dat zijn beelden die laten zien dat verduurzaming hier ook echt in de praktijk gebracht wordt. Het batterijsysteem maakt De Bondt grotendeels zelfvoorzienend met energie. Foto: Martijn Scholtens Advies Het advies aan andere ondernemers over het Koploperproject is dan ook eenvoudig. “Als je duurzaamheid belangrijk vindt, moet je meedoen. En je hoeft het niet alleen te doen.” De mooie foto's bij dit artikel zijn gemaakt door fotograaf Martijn Scholtens die hiervoor belangeloos op bezoek is gegaan bij De Bondt. Dank Martijn!

In een hele positieve sfeer sloten de deelnemers van het tweede Koploperproject in Ede het project op 9 juli af met een inspirerend Koplopersymposium bij aaff in Ede. Allemaal waren ze zeer te spreken over wat het project voor hen heeft betekend. Coffee@Work won de Koploperprijs. "Wie kan mij vertellen dat wat jullie de afgelopen maanden hebben geleerd, straks ook echt wordt toegepast?" Met die vraag opende wethouder Arnold Versteeg het Koplopersymposium van de tweede editie van het Koploperproject Ede. Het antwoord hoefde niet lang op zich te laten wachten. De één vertelde hoe duurzaamheid eindelijk een vaste plek heeft gekregen in de organisatie. De ander liet zien hoe een duurzame ambitie inmiddels leidt tot nieuwe klanten, samenwerkingen of concrete besparingen. En misschien wel het mooiste: vrijwel iedere ondernemer vertelde hoeveel hij of zij had geleerd van de andere deelnemers. Wethouder Arnold Versteeg van de gemeente Ede Na zes maanden samenwerken, inspireren en vooral dóén, vierden tien ondernemers uit Ede en het buitengebied hun deelname aan het Koploperproject. Groot en klein mkb, actief in totaal verschillende sectoren: van een zwemschool en woningcorporatie tot een chemiebedrijf, een boerderij op de Veluwe en een internationale leverancier van voedingsingrediënten. Juist die diversiteit bleek opnieuw de kracht van de groep. Van losse ideeën naar een plan In een pitch van twee minuten vertelden de kersverse Koplopers over hun leerpunten en plannen. Voor veel van hen was het Koploperproject niet zozeer een startpunt, maar een manier om structuur aan te brengen. Ingenieursbureau Land verwoordde het treffend: "We deden eigenlijk al heel veel, maar niets stond op papier. Dankzij het Koploperproject hebben we ons verhaal nu helder. Dat helpt ons ook richting opdrachtgevers en aanbestedingen." Ook bij andere deelnemers leidde het traject tot concrete stappen. Zo gaat Zwemschool ZwemZeker nog meer met waterbesparing aan de slag, reinigt het zwembad nu met stoom en maakt zijn eigen chloor. Boerderij Mossel ging haar duurzame verhaal actiever delen met gasten. De Edese Zagerij ontdekte dat duurzaamheid niet altijd groot hoeft te zijn: ook kleine veranderingen zorgen voor beweging. Delinuts richt zich nu op de vijftien leveranciers waar de grootste klimaatimpact zit, terwijl Woonstede duurzaamheid nadrukkelijk verbindt aan leefbaarheid en sociale impact in de wijken. Doorpakken Gastspreker Fou-Khan Tsang (aaff) hield de deelnemers een spiegel voor. De aandacht voor duurzaamheid lijkt soms af te nemen, maar de uitdagingen verdwijnen niet. "Duurzaamheid gaat uiteindelijk over de continuïteit van je organisatie. Het actieplan is geen eindpunt. Nu begint het echte werk: doen, leren en bijsturen." Ook liet hij zien hoe AI ondernemers kan helpen om sneller en slimmer te werken, mits die technologie bewust wordt ingezet. Coffee@Work wint de Koploperprijs Een van de hoogtepunten van de middag was de uitreiking van de Koploperprijs 2026. De jury, bestaande uit vertegenwoordigers van Rabobank en aaff, koos Coffee@Work als winnaar. De communicatie-opdracht viel op door de combinatie van een whitepaper, duurzaamheidsdocument, persoonlijke brief en video. De jury prees de heldere doelstellingen, concrete acties en de aandacht voor de volledige keten. René Rijpkema van Coffee@Work neemt de Koploperprijs in ontvangst van de juryleden Maar makkelijk was de keuze niet: "Eigenlijk zijn jullie allemaal winnaars." Die woorden van de jury kregen veel instemmend geknik in de zaal. Alle tien de deelnemers hadden gedurende het Koploperproject zichtbaar stappen gezet en lieten zien dat duurzaam & toekomstbestendig ondernemen op heel verschillende manieren vorm krijgt. De grootste winst Na de uitreiking van de Koplopercertificaten en tijdens de netwerkmomenten was het gezellig. Daar werd misschien wel de grootste opbrengst van het project zichtbaar. Niet alleen mooie plannen, maar ook nieuwe verbindingen. Coffee@Work werkt inmiddels samen met HSV TMP aan het hergebruik van piepschuim. Boerderij Mossel wisselt ideeën uit met ondernemers uit heel andere sectoren. En verschillende deelnemers gaven aan dat ze elkaar ook na het project willen blijven opzoeken. Of zoals René Rijpkema van Coffee@Work het samenvatte: " Het Koploperproject heeft ons geholpen om van losse duurzame initiatieven een concreet en realistisch plan te maken. Minstens zo waardevol zijn de nieuwe samenwerkingen die zijn ontstaan. Die nemen we mee naar de toekomst." Met deze tweede editie telt Ede inmiddels 21 Koplopers. Een groeiend netwerk van ondernemers dat laat zien dat toekomstbestendig ondernemen niet iets is wat je alleen doet, maar vooral samen. De deelnemers, vertegenwoordigers van aaff en de gemeente Ede, samen met het Koploperteam Ede Over het Koploperproject Ede II De 10 deelnemende bedrijven zijn: Ingenieursbureau Land, Delinuts, Boerderij Mossel, BIT BV, Edese Zagerij, Coffee@Work, Tanatex Chemicals BV, Zwemschool ZwemZeker, Woonstede en HSV Technical Moulded Parts. Het project wordt mede mogelijk gemaakt door onze partners in Ede: de gemeente Ede, aaff, Edes Bedrijfs Contact (EBC) en Rabobank Vallei en Rijn. De Koplopers worden de komende maanden begeleid door de adviseurs van het Koploperteam: Elise Vonk en Monique Morée. Meer weten? Lees dan dit leuke artikel over een aantal Edese deelnemers in het magazine Rabo&Co van de Rabobank. Ook de gemeente Ede plaatste een nieuwsbericht. Lokale tv-zender XON maakte een video-impressie van de bijeenkomst. Bekijk 'm hieronder. Wil je ook meer structureel aan de slag met het toekomstbestendig maken van je bedrijf of organisatie, lees dan verder op onze website en of meld je direct aan. Bekijk hier een foto-impressie:

In de Koploperprojecten werken we vrijwel altijd samen met lokale partners, bijna altijd gemeenten, maar ook ondernemersverenigingen en andere organisaties. Bij veel projecten is ook de lokale Rabobank een partner. Naast inhoudelijke kennis, o.a. over financieringsmogelijkheden, draagt de Rabobank ook vaak financieel bij om de deelnemerskosten wat te verlagen. Regelmatig worden artikelen over het Koploperproject gedeeld via de eigen kanalen, zoals het magazine Rabo&Co. In de laatste editie van het magazine staat een leuk verhaal met twee deelnemers van het tweede Koploperproject in Ede, waarvan vorige week het afsluitende Koplopersymposium was, Naast Gijs Jansen van betonbedrijf Fydro en René Rijpkema van Coffee@Work, komen ook Monique Morée en Elise Vonk van het Koploperteam Ede aan het woord. De boodschap van het verhaal: Duurzaam ondernemen begint zelden met een grootse strategie. Vaak begint het met een vraag. Of met twijfel. Waar sta ik eigenlijk? En wat kan ik morgen al anders doen? In het Koploperproject krijgen ondernemers precies dát inzicht. Lees hier het hele verhaal. Van links naar rechts: Monique Morée, Elise Vonk, René Rijpkema en Gijs Jansen

Het gaat goed met ons alumninetwerk Het KANNN! Een exclusief netwerk voor bedrijven en organisaties die het Koploperproject hebben doorlopen. Sinds de oprichting eind 2023 sluiten steeds meer Koplopers zich aan om kennis en inspiratie te blijven uitwisselen, onder meer via bedrijfsbezoeken. Het netwerk is opgericht samen met de Hanze, om ook de verbinding met het onderwijs te versterken. Dit heeft al geleid tot meerdere interessante student-opdrachten voor Koplopers. In de laatste nieuwsbrief lees je over o.a.: Groei en ontwikkelingen binnen Het KANNN Nieuw: studentenbestuur binnen Het KANNN Agenda voor de komende tijd Koppel jouw organisatievraagstuk aan gemotiveerde studenten Blijf op de hoogte via het Koploperproject Actie: Gratis lidmaatschap van Het KANNN Word lid van Het KANNN Klik hier voor de online nieuwsbrief. Wil je ook lid worden, neem dan even contact op via de website van Het KANNN. Van harte welkom! De drukbezochte oprichtingsbijeenkomst van Het KANNN in 2023 in schouwburg De Lawei in Drachten

Op 4 juni kwamen de deelnemers van het Koploperproject Ede samen bij Tanatex voor Workshop II. Centraal stonden de DuOn-Agenda’s: praktische en persoonlijke actieplannen waarin ondernemers hun belangrijkste thema’s, doelen en acties hebben vastgelegd. Het doel van de ochtend was helder: aanscherpen, verdiepen en vooral… dóen. 10 pitches Na een korte aftrap gingen de deelnemers actief aan de slag in een inspirerende Dragon's Den-setting. Ondernemers pitchten hun DuOn-Agenda (duurzaam actieplan) aan een panel van experts van Andre Hek (aaff), Boudewijn Zuiderhoudt (Epiic) en Jos Goor (Rabobank), die daarop vragen stelden en scherpe en praktische feedback gaven. Ook financiering en subsidiemaatregelen kwamen aan bod. Wat opviel: ook deelnemers die normaal gesproken niet graag pitchen, waren enthousiast over deze werkvorm. Het hielp hen om hun duurzaamheidsambities te vertalen naar een helder en gestructureerd verhaal, inclusief de acties die de meeste impact maken. Zo vertelde Oscar van ZwemZeker dat hij wil focussen op minder verbruik van water en energie. Een van de maatregelen hiervoor is het aantal douches terug te brengen van 33 naar 3, de ringleiding die nu door het hele pand loopt, te verkorten en het dubbelglas te vervangen door driedubbelglas. Woonstede wil haar vakmensen nog beter meenemen in het duurzaamheidsbeleid, actief het gesprek aangaan met de vijf belangrijkste leveranciers om samen verdere stappen te zetten en hun jaarlijkse verantwoording inrichten met ESG-data. Bij HSV TMP is de ambitie zelfs om de duurzaamheidsfunctie binnen vijf jaar overbodig te maken. Niet omdat duurzaamheid minder belangrijk wordt, maar juist omdat het dan volledig onderdeel is van de dagelijkse bedrijfsvoering. Om dat mogelijk te maken wordt momenteel de benodigde structuur ingericht. Daarnaast werkt het bedrijf aan efficiënter energiegebruik en onderzoekt het de investering in een vermaler, die zowel efficiency als recycling verder verbetert. Boudewijn (Epiic) was verrast door de kwaliteit van de plannen: "Heel ambitieus. Kies drie acties waar je direct mee aan de slag gaat. Dan maak je het concreet en kun je je er ook niet achter verschuilen." Externe communicatie Terwijl de ene groep zich liet uitdagen op inhoud en haalbaarheid, dook de andere groep in een sessie over marketing en externe communicatie. Deze sessie sloot naadloos aan op een duidelijke behoefte vanuit de groep: hoe vertel je jouw duurzame verhaal op een manier die klanten, medewerkers en partners echt raakt? Het leverde waardevolle handvatten op om niet alleen duurzaam te dóen, maar ook om zichtbaar te maken. Nadine van de Edese Zagerij en René van Coffee@Work hebben samen gekeken hoe Nadine naar buiten toe kan communiceren over de overstap van papieren naar digitale handleidingen voor de medewerkers. Via tablets en visuele instructies geeft de Edese Zagerij haar medewerkers stap voor stap houvast in hun werk, zodat ze minder afhankelijk zijn van anderen en steeds meer zelf kunnen oppakken en uitvoeren. Voor mensen die moeite hebben met lezen of afhankelijk waren van anderen, is dit een grote verandering. Een kijkje in de praktijk bij Tanatex Tijdens de rondleiding bij Tanatex Chemicals gaf Operations Director Paul Oude Lenferink een inkijk in de wereld van textielchemie. De deelnemers zagen hoe chemische grondstoffen worden verwerkt tot toepassingen zoals optische witmakers, PFAS-vrije waterafstotende coatings en producten voor het behandelen van textiel. Ook werd duidelijk hoe Tanatex werkt aan verduurzaming, onder meer door onderzoek naar bio-based en PFAS-vrije alternatieven en het hergebruik van spoelwater. De rondleiding liet zien dat innovatie en duurzaamheid ook in een complexe industriële omgeving kunnen samengaan. Aan het einde van de workshop werd vooruitgekeken naar het vervolg van het Koploperproject, waaronder de communicatie-opdracht voor het Koplopersymposium van 9 juli waar iedere deelnemer mee aan de slag gaat. Om 12.00 uur werd de ochtend afgesloten; met energie voor de uitvoering van het aangescherpte actieplan. Over het Koploperproject Ede II De 10 deelnemende bedrijven zijn: Ingenieursbureau Land, Delinuts, Boerderij Mossel, BIT BV, Edese Zagerij, Coffee@Work, Tanatex Chemicals BV, Zwemschool ZwemZeker, Woonstede en HSV Technical Moulded Parts. Het project wordt mede mogelijk gemaakt door onze partners in Ede: de gemeente Ede, aaff, Edes Bedrijfs Contact (EBC) en Rabobank Vallei en Rijn. De Koplopers worden de komende maanden begeleid door de adviseurs van het Koploperteam: Elise Vonk en Monique Morée. Zie hier een video-impressie van deze inspirerende workshop, gemaakt door aaff.

De zon scheen, een prachtige dag. We reden door het bos terwijl het langzaam warmer werd. Langs de weg zagen we een grote kudde koeien die ontspannen in het bos graasden. Zo’n natuurlijke omgeving helpt om met duurzaamheid bezig te zijn – en er echt werk van te maken. Aankomst van de Koplopers bij Boerderij Mossel Op 14 april 2026 kwamen negen bedrijven uit het Koploperproject Duurzaam Ondernemen Ede II samen bij de 10 e  deelnemer Boerderij Mossel voor een inspirerende workshop. Niet zomaar een bijeenkomst, maar een dag vol inzicht, verbinding en concrete stappen richting duurzaam ondernemen. De nulmeting – bestaande uit het duurzaamheidsprofiel en de Milieubarometer – bleek een prettig, laagdrempelig maar ook strategisch instrument voor de deelnemers te zijn. Meer hierover in dit artikel.   Data als basis voor strategisch inzicht De sessie startte met een toelichting op de eerste inzichten uit de Milieubarometer. Geen ranglijst, geen goed of fout, maar met als doel om van elkaar te leren hoe je op bepaalde punten kunt verbeteren. Juist dat maakt de nulmeting waardevol: het legt bloot waar kansen liggen voor innovatie, efficiëntie en toekomstbestendigheid. De deelnemers – een diverse groep ondernemers uit Ede en omgeving – herkenden dit direct. Of je nu een productiebedrijf runt, actief bent in de detailhandel of een horecabedrijf vertegenwoordigt, iedereen kreeg scherper waar kansen liggen en waar keuzes nodig zijn op het gebied van b.v. energiereductie, de inzet van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en het verduurzamen van het wagenpark en het woon-werkverkeer. Gericht op wendbaarheid, kansen en groei Duurzaamheid bleek deze ochtend geen los thema, maar een integraal onderdeel van toekomstbestendig ondernemen. Het draait om leiderschap, het maken van scherpe keuzes en het vermogen om mee te bewegen met een veranderende wereld. De nulmeting fungeert daarbij als spiegel én kompas: Waar sta je nu, en waar wil je naartoe? Tijdens de ‘Gallery Walk’ deelden deelnemers hun resultaten van de nulmeting. Op grote vellen presenteerden zij hun scores, inzichten en ambities. Wat opviel: Trots tonen: de deelnemers vinden het heel gewoon wat ze doen aan verduurzaming. Dit mogen ze met meer trots uitdragen. Samenwerken loont: het is goed om elkaar op te zoeken. Men kan elkaar vaak snel vooruithelpen. Ketenverantwoordelijkheid: het is belangrijk om in de keten meer navraag te doen over duurzame thema’s, zoals afval, mensenrechten, LCA’s * van producten etc. Lokale inkoop: een aantal bedrijven willen meer werk maken van lokale en duurzame inkoop; Hoe koop ik in? Wat koop ik in? Waar komt het vandaan en onder welke omstandigheden wordt het geproduceerd? Welke alternatieven zijn er? Missie en visie op papier: het op papier zetten van je missie, je visie, je verhaal is heel relevant. Maak werk van deze formalisering: het helpt om koers te houden, maar ook om mensen te betrekken bij jouw duurzame ambities. Sociale impact: heb en houd oog voor mensen met afstand tot de arbeidsmarkt. Wat deze werkvorm extra krachtig maakte: de ondernemers konden elkaar direct vooruithelpen met praktische tips, contacten en ideeën. “ Goed om te weten waar we staan als bedrijf en waar onze kansen liggen in duurzaam ondernemen. Het mooie van deze methode is dat er focus wordt aangebracht. Deze inzichten gaan we gebruiken in ons actieplan .” – Ruud Audenaerd, Ingenieursbureau Land Monique Morée in gesprek met Ruud Audenaerd over de uitkomsten van de nulmeting Leiderschap: hoe krijg je de organisatie mee? Een belangrijk thema was het activeren van medewerkers. Ambities zijn er vaak genoeg, maar hoe zorg je dat die landen op de werkvloer? Er werd open gesproken over: Hoe je stap voor stap betrokkenheid opbouwt De rol van de directeur/ het MT Praktijkvoorbeelden Hoe je omgaat met taalbarrières of laaggeletterdheid, maar ook over duurzaamheid en werkdruk De conclusie: leiderschap zit niet alleen in woorden, maar juist in communicatie, voorbeeldgedrag. Kleine, concrete stappen werken vaak beter dan grote plannen.   Rondleiding Boerderij Mossel: inspiratie in de praktijk Na de workshop volgde een rondleiding op Boerderij Mossel, een historische plek: grootouders Prangsma waren eigenaar van de boerderij. Na de oorlog begon oma een theetuin en dit is later overgenomen door de ouders van Danny. Nu zijn Chantal en Danny Prangsma de huidige bewoners en uitbaters van Boerderij Mossel. De workshop vond plaats op de vide van de relatief nieuwe Schaapskooi. De deelnemers namen een kijkje in de oude boerderij, die omgebouwd is als  groepsaccommodatie, de keuken en de pipowagen en zagen / hoorden hoe duurzaamheid hier concreet wordt toegepast: Zonnepanelen zorgen voor energieopwekking Een nieuwe, energiezuinige vriescel vervangt zeven losse vriezers Medewerkers worden actief betrokken bij duurzame acties (zoals bewust omgaan met verlichting en gasten attenderen op duurzame keuzes op het menu) Op de menukaart staan lokale en vegetarische/vegan opties Servies wordt grotendeels ingekocht bij de lokale kringloopwinkel Gasten worden gestimuleerd om te fietsen, wandelen of te carpoolen   Naast het harde werken, was er ook ruimte voor gezelligheid Op naar de volgende workshop Deze eerste workshop gaf richting, energie en verbinding. De basis is gelegd – nu gaan de ondernemers hun inzichten vertalen in een praktische Duurzaamheidsagenda (actieplan). Deze plannen zullen centraal staan in de volgende workshop. Wordt vervolgd…   Over het Koploperproject Ede II   De 10 deelnemende bedrijven zijn: Ingenieursbureau Land, Delinuts, Boerderij Mossel, BIT BV, Edese Zagerij, Coffee@Work, Tanatex Chemicals BV, Zwemschool ZwemZeker, Woonstede en HSV Technical Moulded Parts.   Het project wordt mede mogelijk gemaakt door onze partners in Ede: de gemeente Ede, aaff, Edes Bedrijfs Contact (EBC) en Rabobank Vallei en Rijn. De Koplopers worden de komende maanden begeleid door de adviseurs van het Koploperteam: Elise Vonk en Monique Morée. * LCA = Life Cycle Assessment: een methode om de totale milieubelasting van een product of dienst te meten over de hele levenscyclus, van grondstofwinning tot afvalverwerking.